De Anatomische les van Dokter Deijman

Dit is de tweede anatomische les die Rembrandt geschilderd heeft. Die anatomische les werd hier in de bovenzaal van de Vleeshal georganiseerd. Tot 1691 werden hier de meeste openbare lessen gegeven. In dat jaar werd het Anatomisch Theater op de Waag geopend en verhuisde de anatomische les daarheen.

De man op de snijtafel is Joris Fonteijn, ook wel ‘Zwarte Jan’ genoemd. Fonteijn was een Vlaamse kleermaker die op het slechte pad was geraakt. Op 27 januari 1656 werd hij opgehangen. Dokter Deijman is bezig de hersenpan van Joris Fonteijn te liften.

Terwijl in de Anatomische les van dokter Tulp van 1632 nog de werking van de arm wordt uitgelegd zijn de medische ontwikkelingen in 1656 veel verder en worden de hersenen onderzocht. De positie van het hoofd van Joris Fonteijn is opmerkelijk, die positie is alleen mogelijk wanneer je nek gebroken is, dat is precies wat met Joris gebeurd is toen hij werd opgehangen.

Nadat Rembrandt het schilderij had opgeleverd, werd het opgehangen in de de gildekamer van het Chirurgijnsgilde, die al wel in de Waag zat. Daar is het schilderij zwaar beschadigd geraakt bij een brand, wat nu rest is slechts een fragment.

Dat juist dit fragment het vuur heeft overleefd is geen toeval. Voor het lichaam van Joris Fonteijn is veel loodwit gebruikt en loodwit is minder kwetsbaar en brandbaar dan de andere verfsoorten die Rembrandt gebruikte. We weten hoe het schilderij er ooit heeft uitgezien door een reconstructie die het Amsterdam museum heeft gemaakt en door een schets van Rembrandt zelf.

Na de brand werd de plek aan de muur in de gildekamer waarschijnlijk ingenomen door het schilderij: 'De Anatomische les van dr Röell', dat is een paar jaar later gemaakt en is even groot als 'De Anatomische les van dokter Deijman' waarschijnlijk was

Ook het schilderij De anatomische les van dr. Johan Fonteijn van Nicolaes Eliasz Pickenoy raakte beschadigd bij de brand van 1732. Ook van dat schilderij is slechts een deel bewaard gebleven.