Van den Enden: Amerika en slavernij

‘Slaven aen te houden, en te vervoeren, is ten verscheiden opsichten voor ons Vrye-Nederlanders, een tenemael afschuwelijke zaek.’ Begin 1662 schrijft Franciscus van den Enden zijn pamflet 'Kort verhael van Nieuw-Nederlandt'.

Van den Enden pleit vurig voor een slavenloze ‘volxplanting’ die gesticht moet worden in Noord-Amerika. Hij wil naar de vruchtbare monding van de Zuytrivier, nu de Delaware-river., daar heeft Amsterdam haar eigen stadskolonie, Nieuw-Amstel.

De stad had Nieuw-Amstel gekregen van de West-Indische-Compagnie, nadat het gebied was veroverd op de Zweden. Dat gebied strekte zich uit langs de gehele Zuytrivier, nu de Delaware River. Het vruchtbare Amerikaanse land kon mogelijk het graantekort van de stad aanvullen, maar Amsterdam had grote moeite om voldoende kolonisten te vinden.

Fransicus van den Ende verzamelde een groep van 40 bevlogen emigranten verzameld die naar de kolonie wilden vertrekken. Hij wil een kolonie waar iedereen gelijk is, geïnspireerd op de leefwijze van de ‘naturellen’, de inheemse bewoners, die volgens hem consequent het algemeen belang boven het eigen belang stellen. Voor slavernij is er al helemaal geen plaats.

Amsterdam vindt de ideeën van Franciscus van den Ende veel te radicaal. Omdat er toch kolonisten nodig zijn worden er lutheranen en katholieken uitgezocht. Voor het streng gereformeerde stadsbestuur is dat al een hele stap.

Een jaar na 'Kort Verhael' wordt er een verlichte, democratische gemeenschap aan de Zuytrivier gesticht, maar lang niet zo vergaand als de ideeën van Van den Ende. Toch lijkt het geen toeval dat 20 jaar later de eerste activisten die afschaffing van de slavernij eisten hier hun stem lieten horen.

Franciscus van den Ende publiceerde zijn 'Kort Verhael' in een periode waarin slavernij een gegeven was in de koloniale handel. In hetzelfde jaar 1662 kreeg de West-Indische Compagnie het 'Asiento de Negros', het belangrijkste slavenhandelscontract ter wereld. Ook in Nieuw-Nederland, de plek waar Van den Enden zijn kolonie wilde stichten, behoorde slavernij tot de dagelijkse praktijk.