stadspaleis van Jacob Nienhuys

De steenrijke tabakshandelaar Jacob Nienhuys liet hier Herengracht 382 grootschalig verbouwen, maar nog voordat het pand kon worden opgeleverd brandde het in de nacht van 15 op 16 januari 1888 helemaal af. Alleen de zandstenen gevel stond er nog. Nienhuys kocht vervolgens ook Herengracht 380 en liet beide panden slopen.

Architect Abraham Salm kreeg de opdracht om een compleet nieuw huis te bouwen. Salm had een grote voorliefde voor de kastelen langs de Loire en leverde een ontwerp in een 16e renaissance stijl. Geld was geen bezwaar: Salm kreeg de vrije hand. Nienhuys kreeg daarmee een stadspaleis dat op de gracht zijn weerga niet had.

Voor het interieur gebruikte Salm allerlei verschillende bouwstijlen, van een Moorse badkamer tot een biljartkamer in Lodewijk XVI-stijl. In het pand kwamen zalen voor grote ontvangsten en partijen. Hiermee wilde de zeer rijke Nienhuys doordringen tot de Amsterdamse elite. In de tuin kwam een spectaculair koetshuis.

Het stadspaleis werd met de nieuwste snufjes uitgerust. Herengracht 380 was het eerste huis in Amsterdam met elektrische verlichting met 300 gloeilampen. Er was stromend (warm) water, centrale verwarming en tot slot een zeer uitgebreid ventilatiesysteem, allemaal bijzonder voor eind 19e eeuw. Er was op elke verdieping een watercloset met een fonteintje om de handen te wassen. Het personeel moest het doen met alleen een ouderwetse kakdoos direct naast de keuken.

Nienhuys trok in 1891 in het nieuwe pand met zijn vrouw, vijf kinderen, een kinderjuffrouw, twee dienstboden, een gezelschapsdame, een koetsenhulp, een huisknecht en het uit zes personen bestaande koetsiersgezin. Hij bleef er tot 1910 wonen. Daarna trok de Deutsche Bank erin, tegenwoordig zit hier het NIOD, het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie.

Nienhuys was aan al dat geld gekomen door als één van de eersten een tabaksplantage te exploiteren in Nederlands Indië. Nienhuys loopt daar in no time gigantisch binnen, mede dankzij het gebruik van nauwelijk betaald personeel, de zogenaamde koelies. Deze koelies worden slecht behandeld. Bij Nienhuys zelfs zo slecht dat 7 van zijn werknemers in 1869 door mishandeling om het leven komen. Hoe het precies is gegaan, zal wel voor altijd onduidelijk blijven. Feit is dat Nienhuys in datzelfde jaar halsoverkop Nederlands Indië verlaat en ‘wegens gezondheidsredenen’ terugkeert naar Nederland.