bank van het verzet

Leidsegracht 5 was het kantoor van de Raad van Beroep der directe Belastingen, maar vanaf 1943 was dit het kantoor van het Nationaal Steunfonds, de ondergrondse ‘bank van het verzet’. Hier werden joodse onderduikers, spoorwegstakers, gezinnen van overzeese scheepsbemanningen en verzetsgroepen ondersteunt.

Het Steunfonds was de opvolger van de Zeemanspot, een fonds waaruit de gezinnen werden ondersteund waarvan de man op een Nederlands schip voer buiten het bezette Europa. In 1942 werd duidelijk dat veel meer mensen financiële ondersteuning nodig hadden, de Zeemanspot werd de Landrottenpot en later het Nationaal Steunfonds.

Het NSF haalde geld op bij bedrijven, kerken, gemeenten en particulieren. Voor een deel werd het geld geschonken, maar je kon ook lenen aan het Steunfonds. Zo werd er 106 miljoen gulden verzameld. De Nederlandse regering in Londen had via Radio Oranje gegarandeerd dat de leningen zouden worden terugbetaald.

Onbetwist leider van het Nationaal Steunfonds was Walraven van Hall. Hij haalde veel geld op met valse schatkistpromessen; kortlopende staatsleningen van 100.000 gulden. Van Hall verwisselde de valse promessen voor echte. De staatsleningen werden vervolgens bij meewerkende banken verzilverd.

Met de vervalste staatsleningen werd in totaal 51 miljoen gulden opgehaald. Met dat geld werden de stakende spoorwegmedewerkers betaald die vanaf 1944 het werk neerlegden.

Walraven van Hall overleefde de oorlog niet, hij werd verraden en op 27 januari 1945 opgepakt. Op 12 februari werd hij de Duitsers gefusilleerd. Na de oorlog is de boekhouding van het Nationaal Steunfonds aan de overheid gegeven. Die betaalde iedereen terug die aan het fonds had geleend.