LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

pachtersoproer bij Adriaan Pietersz de Nooij

Keizersgracht 649

plunderen tijdens het pachtersoproer, Johannes Hilverdink, 1844
plunderen tijdens het pachtersoproer, Johannes Hilverdink, 1844beeldbank

In 1731 woonde hier belastingpachter Adriaan de Nooij. Toen het Pachtersoproer op maandag 24 juni 1748 naar Amsterdam oversloeg, werd zijn huis het eerste doelwit van plunderaars. De deuren werden opengebroken en de inboedel werd de gracht ingegooid.

De rellen waren het gevolg van de hoge belastingen die de pachters oplegden. De overheid haalde niet zelf de belasting op, maar besteedde dat uit aan pachters. Die betaalde de overheid een van tevoren vastgesteld bedrag, en alles wat hij verder aan belasting inde, was voor hemzelf. De burgers betaalden de rekening. Zeker zo'n grote grief waren de vele goedbetaalde functies die de regenten onderling verdeelden zonder dat ze er veel voor deden.

Voordat de opstandelingen tot actie overgingen hielden ze een soort volksrechtbank. Die verklaarde stelen taboe. Als straf voor de zakkenvullerij van de belastingpachters mochten alleen hun spullen, 'betaald van onze centen', vernield worden. Als eerste slachtoffer werd belastingpachter Adriaan de Nooij aangewezen. Zelfs zijn geld ging de gracht in, want roven mocht niet.

De rellen duren twee dagen, er zijn dan 36 huizen geplunderd. Er vielen drie doden. Het innen van pacht werd voor zes maanden stopgezet. In de dagen na de rellen werden twee mannen en een vrouw, Marretje Arents, opgehangen op de Dam. Tijdens de executie begon het volk te dringen. De schutters openen het vuur op de dringende menigte. Opnieuw vallen er doden, er wordt gesproken van wel 200 slachtoffers

Bron: Amsterdamse grachten

grote onlusten tijdens de executie van Piet van Dort en Mat van den Nieuwendijk, Simon Fokke, 1780
grote onlusten tijdens de executie van Piet van Dort en Mat van den Nieuwendijk, Simon Fokke, 1780beeldbank
executies op de Dam, Simon Fokke, 1748
executies op de Dam, Simon Fokke, 1748beeldbank
pamflet over het pachtersoproer
pamflet over het pachtersoproerdouanemuseum

Gegevens van 7 november 2026.