LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

Sterkwaterstokerij Saturnus

Prinsengracht 394

gevelsteen SARVRNVS
gevelsteen SARVRNVSRCE

Hier zat van 1672 tot 1750 sterkwaterstokerij Saturnus. De stokerij zat in het achterhuis. Sterkwater is wat wij tegenwoordig salpeterzuur noemen. Alle metalen lossen op in sterkwater behalve goud, dat maakte sterkwater zeer gewild bij goudsmeden, muntmeesters en etsers.

Sterkwater werd gemaakt door salpeter te verhitten met aluin of gemalen baksteen. Hoe het precies werkte wisten ze niet in de 17e eeuw, maar het leverde wel een zeer sterk zuur op.

In de loop van de jaren werden steeds meer toepassingen voor sterkwater gevonden. Hoedenmakers gebruikten het om vilt te maken, textielververs maakten er een prachtige kleur rood mee en het werd ook gebruikt voor geneesmiddelen. Sterkwater uit Amsterdam had een goede naam en hier aan de rand van de toenmalige stad ontstonden een aantal sterkwaterstokerijen.

De gevelsteen van stokerij Saturnus is bewaard gebleven. Op de gevelsteen wordt het mythische verhaal van Saturnus verbeeld. Hem was verteld dat hij zou worden afgezet door één van zijn kinderen, hij vermoordde ze daarom allemaal. Later werd Saturnus de god van de landbouw, vandaar dat op de gevelsteen ook een zeis en gewas zijn te zien. De steen is waarschijnlijk rond 1700 geplaatst na een verbouwing. Een prent van Jacob Matham uit 1597 is als voorbeeld gebruikt.

Bron: amstelodamum

Saturnus, Jacob Matham, 1597
Saturnus, Jacob Matham, 1597rijksmuseum
de gevelsteen voor restauratie
de gevelsteen voor restauratieRCE
stokerij rond 1730
stokerij rond 1730Ketjen

Gegevens van 7 november 2026.