Schouwburg van Van Campen

Op 3 januari 1638 ging hier de eerste stenen schouwburg van Amsterdam open. Gebouwd door architect Jacob van Campen en op initiatief van zijn neef, schepen Nicolaas van Campen. Tot die tijd moesten Amsterdammers het doen met rondreizende theatergezelschappen die optraden op kermissen en jaarmarkten. Voor welgestelden waren er de voorstellingen in de rederijkerskamers.

De komst van de schouwburg was zeer tegen de zin van de machtige gereformeerde kerk. Die was fel tegen de ‘geile en dartele’ toneelwereld vol onkuise verkleedpartijen van mannen als vrouwen. Een deel van de opbrengsten gingen daarom naar het Burgerweeshuis of het Oudemannenhuis. De kerk kon natuurlijk niets inbrengen tegen deze menslievendheid.

De schouwburg was een groot succes. De bezoekers kwamen uit alle rangen en standen. Er waren staanplaatsen voor vier stuivers, voor drie stuivers meer kon je hangen over de balustrade.

Voor de rijken waren er privéloge's voor een zilveren dukaat of meer. In eerste instantie hebben de loge's gordijntjes om niet gezien te worden, maar die verdwijnen na klachten over wat er achter de gesloten gordijnen allemaal gebeurde. De voorstellingen waren vaak spectaculair met indrukwekkende decors en veel actie.

In 1660 komen de eerste atrices op het podium. Tot dan toe werden alle vrouwenrollen door mannen gespeeld. En opnieuw maakt de kerk bezwaar. Er wordt gesproken over „verleidelijke actrices” die „pure prostitutie” propageren. De directie lost het op door alleen actrices een contract aan te bieden die met een acteur getrouwd zijn. Het publiek heeft veel minder bezwaren en komt massaal, al snel is de schouwburg te klein.

Tijdens een sluiting vanwege een pestepidemie in 1665 werd de schouwburg uitgebreid. Er kunnen nu 1000 bezoekers in en de er kunnen nog spectaculairdere stukken gespeeld worden, met valkuilen en wolkenluchten en andere nieuwigheden. Halverwege de 18e eeuw wordt de schouwburg nog een keer flink uitgebreid en komt er een verdieping bovenop. De naam verandert dan in de Nieuwe Schouwburg. De brand van 1772 betekent het einde voor de schouwburg.