LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

Nicolaes Tulp

Keizersgracht 210

Nicolaes Trump, Rembrandt of zijn atelier, 1634
Nicolaes Trump, Rembrandt of zijn atelier, 1634RKD

Nicolaes Tulp is wereldberoemd door zijn anatomische les, die geschilderd is door Rembrandt. Tulp woonde hier, hij liet in 1616 Keizersgracht 210 bouwen. Tulp heette toen nog Nicolaes Pietersz, hij had medicijnen gestudeerd en was dokter. In de gevel van zijn nieuwe huis liet hij een houten tulp aanbrengen en boven de deur de tekst 'Wandelt met Godt'.

De tulp paste bij een gestudeerd man. De bloem was aan het eind van de 16e eeuw in Amsterdam geïntroduceerd, waarschijnlijk door de apotheker Walich Syvaertsz, en gold als een symbool van geleerdheid.

In 1622 werd Pietersz lid van de Vroedschap en koos toen de tulp als zijn zegel. De tulp werd alleen maar populairder in die jaren en dat leidde tot steeds hogere prijzen. In het voorjaar van 1637 bereikte de 'tulpomanie' een hoogtepunt, maar de zeepbel knapte en de speculatiehandel stortte in. Nicolaes Pietersz liet de tulp van zijn huis verwijderen, maar het was te laat; de naam van zijn huis was ook zijn naam geworden.

Als arts zorgde Nicolaes Tulp voor een aantal hervormingen, zoals de uitgave van een standaardreceptenboek voor apothekers. Hij werd gekozen als praelector van het chirurgijnsgilde. En als praelector schilderde Rembrandt hem in 1632 bij De anatomische les van dokter Tulp. Hij was een beroemde Amsterdammer geworden.

Nicolaes Tulp liet zich vaker schilderen, tot twee keer toe zijn er dubbelportretten van hem en zijn vrouw gemaakt, zogenaamde pendanten. In 1634 maakte Rembrandt of iemand uit zijn atelier zo'n pendant, in 1660 maakte Johannes Thopas zo'n dubbelportret.

Op de portretten van Thopas is het Stadhuis op de Dam op de achtergrond te zien Het doorkijkje op het ene schilderij loopt door in het doorkijkje op het andere schilderij, ze zullen vrijwel zeker naast elkaar gehangen hebben. Het Stadhuis was net af en Amsterdammers waren erg trots op hun achtste werrldwonder. Nicolaes Tulp liet zich verder nog portretteren door Nicolaes Pickenoy, Jürgen Ovens en Cornelis van der Voort.

De praktijk als arts werd overgenomen door zijn schoonzoon Arnout Tholinx die met dochter Catharina was getrouwd en naast Tulp woonde op nummer 208. Zijn andere dochter, Margaretha, trouwde met Jan Six I.

Bron: Amsterdamse grachten

Margaretha de Vlaming van Outshoorn, Rembrandt of zijn atelier, 1634
Margaretha de Vlaming van Outshoorn, Rembrandt of zijn atelier, 1634RKD
Nicolaes Tulp, Johannes Thopas, 1660
Nicolaes Tulp, Johannes Thopas, 1660Collectie Six
Margaretha de Vlaming van Outshoorn, Johannes Thopas, 1660
Margaretha de Vlaming van Outshoorn, Johannes Thopas, 1660Collectie Six
De anatomische les van Dr Nicolaes Tulp, Rembrandt, 1632
De anatomische les van Dr Nicolaes Tulp, Rembrandt, 1632Mauritshuis
Nicolaes Tulp, Nicolaes Pickenoy, 1633
Nicolaes Tulp, Nicolaes Pickenoy, 1633Mauritshuis
Nicolaes Tulp, Jürgen Ovens, 1658
Nicolaes Tulp, Jürgen Ovens, 1658Collectie Six
Nicolaes Tulp, Cornelis van der Voort, 1625
Nicolaes Tulp, Cornelis van der Voort, 1625RKD

Gegevens van 7 november 2026.