LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

Rode Hoed

Keizersgracht 102

de bouw van de schuilkerk, Frans Brun, 1630
de bouw van de schuilkerk, Frans Brun, 1630beeldbank

Vanaf 1630 zit hier schuilkerk De Vrijberg, waar de remonstranten samenkomen. De kerk zit op de plek waar eerder een hoedenmakerij was gevestigd. De kerk koopt steeds meer panden in de omgeving en breidt uit tot een grote kerk, midden in het huizenblok met uitgangen naar de Keizersgracht, de Prinsenstraat en Prinsengracht.

De remonstranten moesten kerken in een schuilkerk nadat het begin 17e eeuw tot een scheuring in de calvinistische kerk was gekomen. Centraal bij dat conflict staat het vraagstuk van de predestinatie, de vraag of god al bij de geboorte heeft bepaald of iemand in de hemel terecht komt of dat dat van het gedrag van de mens op aarde afhangt. De rekkelijken, de remonstranten, geloven het laatste, terwijl de strenggelovigen ervan uitgaan dat god alles al bij de geboorte heeft bepaald.

De spanning tussen beide groepen lopen enorm hoog op. In 1618 nemen de strengen, de contra-remonstranten, de macht. Van Oldenbarnevelt wordt vermoord, andere Remonstrantse leiders worden gevangen gezet, dominees worden verbannen en de remonstranten mogen geen kerkdiensten meer organiseren in gewone kerken.

Vanaf dat moment zijn ze net als de lutheranen, doopsgezinden en katholieken aangewezen op schuilkerken. In de loop van de 17e eeuw krijgen de remonstranten meer ruimte. Schuilkerk De Vrijberg is vanaf het begin al zo groot dat het overduidelijk is dat hier gekerkt wordt en dat wordt ook toegestaan, zolang het maar niet in een gewone kerk gebeurt.

Tot 1957 is het gebouw gebruikt als remonstrantse kerk. De grote zaal is de grootste en oudste bewaard gebleven schuilkerk in Nederland.

Bron: Theo Bakker

De Vrijberg in 1693
De Vrijberg in 1693beeldbank
de gevelrij voor de Remonstrantse Kerk op de keizersgracht, Gerrit Postma, 1770
de gevelrij voor de Remonstrantse Kerk op de keizersgracht, Gerrit Postma, 1770beeldbank
kerkdienst, 1840-1860
kerkdienst, 1840-1860beeldbank

Gegevens van 7 november 2026.