LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

Bergen, Tromsø en Hammerfest stokvispakhuizen

Brouwersgracht 158-162

stokvishandel Smit in 1923
stokvishandel Smit in 1923beeldbank

Jan Koolhof begon hier in 1722 stokvis op te slaan. Dat is nog te zien aan de gietIJzeren stokvissen en de naam Twee Stokvissen in het sierraam. De handel in stokvis was een belangrijke bedrijfstak. Stokvis bederft bijna niet en was daarom erg geschikt voor de lange zeereizen naar de Oost en de West. De VOC kocht enorme hoeveelheden stokvis, de bemanning op schepen kreeg soms wel vier of vijf keer per week stokvis voorgezet.

De stokvis kwam uit Noorwegen, de namen Bergen, Tromsø en Hammerfest op de gevel verwijzen daarna. De handel werd ook wel de Bergenvaart genoemd en de stokvis handelaren hadden zich verenigd in het Bergenvaardersgilde, langs de Amstel hadden ze hun gildehuis.

De stokvissen werden in het water van het uiterste noorden van Noorwegen gevangen, in Noorse haven werden vervolgens de kop en de ingewanden verwijderd en werd de vis drie maanden te drogen gehangen. De stokvis daarna zo hard als hout.

In mei 1821 kwam de handel hier aan de Brouwersgracht in handen van de firma Smit, eind 19e eeuw kochten zij ook nummer 160 en 158 en begonnen daar een stokvisbeukerij. Met hamers werd op de stokvis gebeukt, daarna kon de vis weer vocht opnemen en was de stokvis weer geschikt voor consumptie. In het pand kwamen stoommachines om de hamers aan te drijven.

De firma Smit bestaat nog steeds, maar zit nu in Weesp. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werden de pakhuizen hier aan de Brouwersgracht verbouwd tot appartementen. De bouwvakkers klaagden steen en been over de ondraaglijke stank van vis en traan. Zelfs na de verbouwing hadden de bewoners bij warm weer nog last van de geur van stokvis in hun appartementen.

Bron: ons amsterdam

drogende stokvis in het uiterste noorden van Noorwegen, 1924
drogende stokvis in het uiterste noorden van Noorwegen, 1924National Library of Norway
stokvis wordt gekeurd op een Amsterdamse markt, 1926
stokvis wordt gekeurd op een Amsterdamse markt, 1926Nationaal Archief
Brouwersgracht 162, George Breitner, 1902-1908
Brouwersgracht 162, George Breitner, 1902-1908beeldbank
de stokvishandel in 1936, de fabriekspijp van de stoommachine nog op de achtergrond.
de stokvishandel in 1936, de fabriekspijp van de stoommachine nog op de achtergrond.beeldbank

Gegevens van 7 november 2026.