Stadssalpeterhuis of Rafineerhuis

Hier in het Salpeterhuis werd salpeter gezuiverd. Dat was nodig voor de buskruitproductie. En buskruit had de stad in grote hoeveelheden nodig, voor de verdediging van de stad, voor de schutterijen, maar vooral voor de oorlogsvloten van de VOC en WIC.

Het ruwe salpeter werd van over de heel wereld aangevoerd. Het was nog verontreinigd met zand en zouten werd hier gefilterd tot een veel zuiverder product. Hoe zuiverder het salpeter, hoe krachtiger het buskruit.

De stad wilde niet afhankelijk zijn van leveranciers van buiten dus werd de productie zelf geregeld hier in het Stadssalpeterhuis, dat ook wel bekend stond als het Rafineerhuis. De ligging was ideaal, aan het water en aan de rand van de stad. Aan de andere kant van de Lijnbaansgracht lag de stadsmuur en stadswal. Bovendien waren het artelleriepakhuis en de geschutsgieterij vlakbij.

De salpeterproductie was een vies werkje dat niet zonder gevaar was. Ook daarom kwam deze plek, zo aan de rand van de stad, goed uit. Het mengen van het buskruit was nog gevaarlijker, dat gebeurde in kruitmolens buiten de stad.

De gevelsteen van het Stadssalpeterhuis is bewaard gebleven. Die is nu ingemetseld in de buitenmuur van het Rijksmuseum. Op de steen staat het stadswapen en de tekst T REEF FE NEER HUIS, een vreemde verbastering van Rafineerhuis. Ook een groot houten bord met het stadswapen met andreaskruizen is bewaard gebleven, dat ligt nu in het Amsterdam museum.

In de 19e eeuw werd het Salpeterhuis overbodig, de buskruitproductie verhuisde naar Muiden en Ouderkerk. Op het driehoekige stuk grond is een school gebouwd, dat gebouw staat er nog steeds.