LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

Jan Schenkman de bedenker van Zwarte Piet

Westerstraat 72

de intocht van Sinterklaas in het boek uit 1850
de intocht van Sinterklaas in het boek uit 1850wiki

Het verhaal van Sinterklaas zoals wij die kennen is voor het eerst beschreven door Jan Schenkman, halverwege de 19e eeuw was hij hier schoolhoofd aan wat nu Westerstraat 72 is. In de tijd van Schenkman was de Westerstraat nog de Anjeliersgracht, één van de vuilste grachten van de Jordaan.

Vanwege dat vuile water heeft Westerstraat 72 zo'n hoog plafond. Algemeen werd er vanuit gegaan dat vuile lucht voor ziektes kon zorgen en daarom waren hoge plafonds verplicht op dit soort plekken, dan kon de stank naar boven wegtrekken was de gedachte.

Schenkman is een sociaal bewogen onderwijzer in een arme buurt. Als hij mee doet aan een demonstratie voor meer democratie wordt hij in 1849 ontslagen.

Het jaar erop schrijft Jan Schenkman 'Sinterklaas en zijn knecht'. Het Sinterklaasfeest werd al eeuwen gevierd, maar Schenkman bundelt de verhalen, verzint liedjes die wij nu nog zingen en bedenkt Zwart Piet. Waarom hij uitgerekend een zwarte jongen kiets als knecht van Sinterklaas is onbekend, gezien zijn radicale progressieve denkbeelden zal het niet uir racisme zijn voortgekomen.

Het boek Sinterklaas en zijn knecht is lang een zeer populair kinderboek gebleven. Het heeft de Nederlandse Sinterklaastraditie bepaald. De stoomboot, het boek van Sinterklaas en Zwarte Piet zijn waarschijnlijk door Schenkman bedacht. Pas in de laatste jaren is Zwarte Piet vervangen door een helper zonder sterotyperende racistische kenmerken.

Bron: didactief online

Sinterklaas en Zwarte Piet in een uitgave uit 1880
Sinterklaas en Zwarte Piet in een uitgave uit 1880wiki
Sinterklaas en Zwarte Piet op het dak in een uitgave uit 1900
Sinterklaas en Zwarte Piet op het dak in een uitgave uit 1900wiki

Gegevens van 7 november 2026.