Montelbaanstoren

De Montelbaanstoren is gebouwd als verdedigingstoren. In de 16e eeuw groeide de Lastage, het gebied aan de oostkant van de stad, uit tot een grote scheepswerf, met behalve werven ook lijnbanen, mastfabriekjes en teertuinen. De Lastage lag buiten de stadsmuur en werd tot twee keer toe verwoest tijdens de Gelderse Oorlogen. Om de stad te beschermen werd de Oude Schans uitgediept, met de uitgegraven waarde werd een aarden wal opgeworpen en in 1516 werd een uitkijktoren gebouwd.

De hertog van Alva had hier een een dwangburcht willen bouwen, met een paleis in het centrum van de burcht. Daar zijn zelfs ontwerptekeningen van, het ontwerp was waarschijnlijk van Joost Jansz Bilhamer. Uiteindelijk heeft de stad Amsterdam de komst van de dwangburcht afgekocht voor 200.000 gulden.

Toen de stad in 1591 opnieuw uitbreidde verloor de Montelbaanstoren zijn strategische functie. Vijftien jaar later kwam er een spits op de toren, waarschijnlijk ontworpen door stadsbeeldhouwer Hendrick de Keyser. In 1610, vier jaar nadat de torenspits was geplaatst, begon de toren zwaar te verzakken vanwege de gebrekkige fundering op plaggen en klei. Het toegenomen gewicht, de windbelasting en de stroming van het water tussen Amstel en IJ waren de oorzaak.

De toren werd vervolgens met palen gestut en met kabels en lieren rechtgetrokken. Er werd een nieuwe fundering aangebracht en een dikke muur rond de voet van de toren gebouwd om hem overeind te houden. Maar na deze veranderingen begonnen de klok en de luidklokken zich vreemd te gedragen: ze begonnen op de meest vreemde momenten te slaan, om daarna weer dagenlang stil te zijn, wat de toren de bijnaam Malle Jaap bezorgde. In 1760 werd de interne constructie van de derde en vierde verdieping vernieuwd.