Huis van Bewaring

Wat nu De Balie is, was vroeger het kantongerecht, de naam van het cultureel centrum verwijst er nog steeds naar. Het gebouw was onderdeel van het Huis van Bewaring. Dat was in 1847 gebouwd om verdachten vast te zetten die naar het Paleis van Justitie moesten, verder op de Prinsengracht.

Het Huis van Bewaring was de eerste gevangenis waarin gevangenen individueel per cel werden opgesloten. Tot dan toe zaten gevangenen gezamenlijk opgesloten en dat zou ertoe leiden dat ze elkaar beïnvloeden met slechte gewoonten. Tegen de nieuwe gevangenis kwam veel protest. In de cellen zit een wc en stromend water, veel Amsterdammers hebben dat in hun eigen woning niet. Aan de andere kant vinden veel mensen de eenzame, individuele opsluiting onmenselijk.

In de Tweede Wereldoorlog gebruikte de Duitsers het complex intensief. Hier zaten de Sicherheitspolizei en de Sickerheitsdienst. In de cellen hebben tienduizenden Joden en verzetsmensen gevangen gezeten. Ze werden hier verhoord, gemarteld en vaak doorgestuurd naar de verschillende kampen.

In de nacht van 30 april op 1 mei 1944 deed het verzet een poging om de gevangenis te overvallen en belangrijke verzetsmensen te overvallen. De groep onder leiding van Gerrit van der Veen wist binnen Tek omen met de hup van een bewaker. De overval mislukte, binnen ontstond een vuurgevecht waarbij Gerrit van der Veen zwaar gewond raakte. Ruim een maand later werd hij gearresteerd en gefusilleerd.

Op 5 augustus 1944 werd Anne Frank hier samen met zeven andere onderduikers opgesloten. De groep zat hier vier dagen vastgehouden voordat ze naar Kamp Westerbork werden vervoerd. Minder dan een maand later volgde de deportatie naar Auschwitz.

Direct na de bevrijding verzamelt zich een menigte voor het Huis van Bewaring in de hoop dat hun dierbaren levend naar buiten komen. Eén voor één komen de gevangenen op 6 mei 1945 naar buiten, soms na maanden van eenzame opsluiting.

In de jaren vijftig wordt besloten om de gevangenis te sluiten, maar het duurt tot 1978 voordat het complex de deuren definitief sluit. De gevangenen worden overgebracht naar de Bijlmerbajes in ZuidOost. Hier op het Kleine Gartmanplantsoen werd het Max Euweplein gebouwd, de bebouwing volgt na altijd de kruisvorm die ook de gevangenis had.