Adriaan Koerbagh

Adriaan Koerbagh is misschien wel de radicaalste denker van de verlichting in de 17e eeuw. Voor hem bestond er alleen de rationaliteit. En dat bracht hem in conflict met de overheid en vooral met de kerk.

Openbaringen en wonderen waren onzin in de ogen van Koerbagh. God was de natuur en het bestuderen van die natuur bracht je dichter bij god. En de bijbel is niet door God ingefluisterd, maar gewoon door mensen geschreven.

Hij keerde zich fel tegen het taalgebruik van machthebbers en religieuze leiders. Met hun jargon, Latijnse en Franse woorden hielden ze het volk onwetend. Koerbagh bracht "Een bloemhof van allerley lieflijkheyd sonder verdriet" uit waarin allerlei termen in gewoon Nederlands werd uitgelegd. Het maakte hem niet populair bij kerk en staat.

Toen hij "Een ligt schijnende in duystere plaatsen" uitbracht was de maat vol. Koerbagh werd gearresteerd en tot tien jaar in het Willige Rasphuis veroordeeld, een zwaar leven dat hij absoluut niet aan kon. Enkele maanden later overleed hij. Ter dood veroordeeld vanwege zijn vrijdenken.

Het 17e eeuwse Amsterdam was trots op haar vrijheid en  tolerantie. Maar ook hier zat daar een grens aan, zeker als je de machtigen bekritiseerde en daarbij geen blad voor de mond nam.

Over zijn begrafenis gaat het volgende verhaal: Koerbagh werd begraven vanuit het achterhuis aan de Oude Nieuwstraat. Toevallig was daar een zwarte kip die, vluchtte voor de menigte  nieuwsgierigen. De kip ging op het hoofdeinde van de kist zitten en liet zich pas met veel moeite verjagen. Het bijgelovige volk was ervan overtuigd dat de duivel in de gedaante van een zwarte kip het hoofd van Koerbagh in bezit had genomen en zijn ziel had meegevoerd.