schuilsynagoge

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog komt hier het echtpaar Elisabeth en Salomon Mendes Coutinho-Sarphati wonen. Salomon in het benedenhuis wonen. Coutinho was de kosten (sjammasj) van de Portugese Israëlitische Synagoge.
Bij een van de laatste razzia's in mei 1943, worden ze op transport gesteld naar Westerbork. Omdat Elisabeth een ariërbewijs heeft komen ze drie maanden later weer terug in Amsterdam.

Vanaf het najaar 1943 tot aan de bevrijding in 1945 organiseren Elisabeth en Salomon Joodse diensten op de tweede verdieping. In de kelder aan de achterkant van het huis maken ze een ritueel bad, een mikwe. De bewoner van het benedenhuis, de schilder Anton Witsel, helpt hen. Hij maakt ook verschillende tekeningen van de bijeenkomsten.

In de kelder worden de lichamen van overleden Joden ritueel gereinigd. In het diepste geheim werden de mensen begraven op de Joodse begraafplaats in Zeeburg.

Op Rosj Hasjana 1944, het Joodse Nieuwjaar, wordt er tijdens de druk bezochte dienst op de deur gebonsd en staat een gevreesde SS-er voor de deur. Elisabeth weet de man wijs te maken dat hij bij Herengracht 33 moet zijn in plaats van hier op de Nieuwe Herengracht 33. De bezoekers waren intussen het dak op gevlucht. Eén-voor-één konden ze het huis weer verlaten.

Voor hun inzet en moed zijn zowel Salomon als Elisabeth na de oorlog geëerd. Elisabeth bijvoorbeeld in 1992 met de eremedaille van de Stad Amsterdam.