Laurens Jacobsz Reael en de eerste hagepreken

Laurens Jacobsz Reael was graankoopman in de 16e eeuw maar vooral vooraanstaand protestant. Zijn achternaam komt van dit huis aan het Damrak waar hij woonde, het was van de familie van zijn vrouw en had het uithangbord "de Gouden Reael".

Laurens Jacobsz Reael verdiende een kapitaal met de graanhandel op Danzig, waar hij ook een tijd woonde. Na zijn terugkomst in Amsterdam leverde hem dat een plek in de stadselite op. Reael speelde een centrale rol bij de eerste hagepreken in Amsterdam, protestante kerkdiensten in de openlucht die massa's mensen trokken.

Op 8 juli 1566 ontmoette Reael samen met vijf andere protestante voormannen de predikant Jan Arentsz in een klein bootje, verborgen in het riet aan de oever van het IJ. Besloten wordt om de eerste hagepreek niet in Amsterdam te houden, dat zou te gevaarlijk zijn, maar in Zwaag. Het werd de eerste van een reeks Hollandse openbare predikingen.

Op 31 juli is Amsterdam wel aan de beurt. De hagepreek wordt gehouden buiten de muren van de stad op een stuk land bij de Haarlemmerpoort, beschermd door gewapende aanhangers van het protestantisme.

Het stadsbestuur probeerde de hagepreek nog te voorkomen, maar de schutterij weigerde in te grijpen. Zij waren niet van plan op te treden tegen de protestanten, met als reden dat het hun de taak was om de Amsterdamse bevolking te beschermen, niet om ze aan te vallen. Toen de schout op 4 augustus eigenhandig een volgende hagepreek probeerde te voorkomen werd hij zelfs tegengehouden door de schutterijen.

Later die maand brak de Beeldenstorm los en werd de Oude Kerk en enkele kloosters geplunderd. Reael steunde de Beeldenstorm niet en probeerde met de katholieke stadsbestuur een compromis uit te werken. Maar het was te laat, de calvinisten eisten hun geloofsvrijheid terwijl de Spaanse overheersers de protestante ketterij wilde uitroeien.

Na maanden van bijna burgeroorlog herstelden Spaanse troepen de katholieke macht in de stad. Net als veel andere moest Reael in ballingschap. Samen met zijn vrouw en dochter vluchte hij Emden. Onderweg werden ze nog achtervolgd door ruiters, die de opdracht hadden de vluchtelingen te arresteren.

Ook in Emden werd Reael een belangrijk lid van de protestante gemeenschap. Hij zou pas na de alteratie in 1578 terug kunnen keren naar Amsterdam. Hij werd lid van het stadsbestuur en de schutterij. Zijn zoon Laurens Reael zou een belangrijke bestuurder van de stad en de VOC worden, dochter Lijsbet trouwde met predikant en hoogleraar Arminius, de leider van de remonstranten in de Nederlanden. En dochter Geertruyd trouwde met koopman en brouwer Philips Denijs.

Laurens Jacobsz Reael staat op één schuttersstuk, 'Het korporaalschap van kapitein Reynst Pietersz en vaandrig Claas Claasz Kruys' uit 1585 waarschijnlijk van Jacob Lenartsz. Reael staat niet al te prominent in het midden van de onderste rij.