LociAmsterdam, verhaal voor verhaal

Verhaal

prostitutie rond de Oude Kerk

Oudekerksplein

Reines des trottoirs' op een prentbriefkaart uit 1912
Reines des trottoirs' op een prentbriefkaart uit 1912beeldbank

Het seksdistrict was traditioneel geconcentreerd in de Halsteeg (Damstraat) en de Pijlsteeg en later in de beruchte Jonker- en Ridderstraten bij de Geldersekade.

De eerste vermelding van prostitutie rond het Oudekerksplein is van 1680. Toen hadden twee dames hun werkgebied 'achter de Oude Kerk': Jannetje Smockels en een hoerwaardin (bordeelhoudster) met de fraaie naam 'De Baronnes in Emaus'.

In de Enge Kerksteeg, werkte in de 18de eeuw Rachel de Wilde, bijgenaamd 'Smouse Rachel'. Haar pogingen om ook het winkelmeisje van de nabijgelegen tabakszaak 'in het vak' te krijgen, faalden omdat buurtbewoners zich daartegen verzetten.

Halverwege de 19de eeuw stonden in het bevolkingsregister twee ‘publieke vrouwen’ op het plein ingeschreven: twintigers uit Groningen en Rotterdam. Er zijn er meer geweest zijn, want rond deze tijd klaagden de kerkmeesters over hun aanwezigheid. De politieagenten zouden niet waakzaam genoeg zijn "met het oog op eenige slechte huizen in de buurt".

In 1890 zijn er volgens prostitutiebestrijders alleen al rond de Oude Kerk "een tiental publieke huizen, waarin gemiddeld een dertigtal even publieke vrouwen woonachtig zijn". Daarnaast zwierven 's avonds "in het geheimzinnig duister van het zwijgend kerkgebouw een twintigtal ongelukkigen rond", tippelaarsters dus.

Vanaf 1897 wordt in Amsterdam het bordeelverbod ingevoerd, vanwege de wantoestanden en ‘tegennatuurlijke geslachtsbevrediging’. Hierna verdween prostitutie uit de openbaarheid, maar sigarenwinkels of massagesalons bleken goede dekmantels. Daarnaast poseerden de prostituees als eerzaam breiende huisvrouwen achter het raam. Ook in de buurt rond het Oudekerksplein waren een paar van die gemaskeerde raambordelen.

In de 20e eeuw neemt de prostitutie steeds verder toe. Het Oudekerksplein krijgt een slechte naam, maar tot in de jaren zeventig houdt de buurt een dorpse gemoedelijke sfeer. Daarna verhardt de prostitutie, de georganiseerde criminaliteit krijgt de buurt in de greep, vrouwenhandel en drugscriminaliteit tieren welig. Tegenwoordig gaat de buurt weer langzaam vooruit, maar de pogingen van de gemeente om de prostitutie weg te krijgen halen voorlopig nog weinig uit.

Bron: ons amsterdam

straatprostitutie op de Oudezijds Voorburgwal in 1930
straatprostitutie op de Oudezijds Voorburgwal in 1930beeldbank
tippel verbodsbord
tippel verbodsbordAmsterdam Museum

Gegevens van 7 november 2026.