Graf van Cornelis Cruys

Cornelis Cruys werd geboren in het Noorse Stavanger en kwam naar Amsterdam om zijn geluk te beproeven. Hij zou het tot bevelvoerder van de Russische marine brengen. De loopbaan van Cruys begon bij de Amsterdamse marine, hij trouwde een kapiteinsdochter en maakte snel carriere.

Bij het bezoek van Tsaar Peter de Grote in 1697 werd er een schijngevecht op het IJ georganiseerd. Cornelis Cruys gaf de tsaar uitleg over manouvrerende schepen. Peter de Grote, die in Amsterdam zoveel mogelijk kennis probeerde te verzamelen, vroeg Cruys of hij naar Rusland wou komen om daar de marine mee op te zetten.

In april 1698 tekende Cornelis Cruys een contract met de tsaar. Met zes schepen trok hij daarna met zijn vrouw en kinderen en 626 andere Hollanders - scheepslieden, ingenieurs, bouwers – naar Rusland. Hij kreeg de leiding over de werf die aan de Zwarte Zee en werd meteen ook viceadmiraal van de vloot. Cornelis Cruys creëerde een wendbare vloot waarmee de Russen een wapenstilstand met de Turken wisten af te dwingen.

Rusland had in die dagen geen verbinding met de Oostzee, Sint Petersburg bestond nog niet en dat gebied was in handen van de Zweden. In 1703 wisten de Russen het gebied te veroveren en begon direct met de bouw van een moderne nieuwe hoofdstad, naar het voorbeeld van Amsterdam: Sint-Petersburg.

Cornelis Cruys adviseerde over de aanleg van de haven en over de bouw van het fort dat de stad beveiligde. Ook hier kreeg Cruys de opdracht om een Russische marine uit de grond te stampen. Keer op keer wist Cruys Zweedse aanvallen af te slaan, zodat de bouw van Sint Petersburg gewoon kon doorgaan.

Peter de Grote en Cornelis Cruys raakten goed bevriend. De Amsterdammer was in 1712 zelfs getuige bij het huwelijk van de tsaar. Maar toen hij tot tweemaal toe een paar Zweedse schepen liet ontkomen, keerde de tsaar zich tegen hem. Cruys werd verbannen naar het onherbergzame Kazan. Na een jaar haalde de tsaar hem terug en gaf hem zijn oude functie terug.

Maar Cornelis Cruys begon oud te worden en hij smeekte de tsaar om ontslag en terugkeer naar Amsterdam. Maar Peter de Grote wilde hem niet laten gaan, pas twee jaar na de dood van de tsaar mocht Cruys terug naar Amsterdam. Het was te laat, voordat hij terug kon keren overleed Cornelis Cruys. Zijn lichaam werd naar Amsterdam gebracht en begraven hier in de Oude Kerk.

Rusland had toen mede dankzij Cornelis Cruys een bloeiende havenstad aan de Oostzeekust en was een sterke zeemacht geworden. Veel Russische scheepvaarttermen herinneren nog aan de Nederlandse invloed: wjerf, ankor, mast, sjtoerman, sjkipper, kabeljtow. In Stavanger staat een standbeeld van Cornelis Cruys.