Jan van der Heijden: uitvinder van de brandspuit

Op 12 januari 1673 werd de brandspuit van Jan van der Heijden voor het eerst gebruikt, het apparaat zou brandbestrijding sterk verbeteren.

Amsterdam had in de jaren daarvoor al een Duitse brandspuit. Elke wijk had er één. Maar het waren grote, onhandige apparaten, die emmertje voor emmertje gevuld moesten worden en er zat geen slang aan, het water kwam uit een metalen spuitmond.

Van der Heijden verbeterde het apparaat op zo ongeveer elk vlak. De brandslang zorgde ervoor dat de brandweermannen veel beter bij de brand konden komen en dat er direct water uit de gracht gehaald kon worden en door een betere pomp kreeg de waterspuit veel meer druk.

Op die bewuste 12 januari brak er brand uit in de oude lijnbanen van de Admiraliteit. Hier lagen houtkrullen, riet en zwavel opgeslagen om branders mee te maken, schepen die brandend op de vijand worden afgestuurd. In korte tijd waren de vlammen in de hele stad te zien. Alle brandspuiten van de stad werden opgesteld, maar dat haalde weinig uit.

Toen de nieuwe slangbrandspuit van Van der Heijden eindelijk arriveerde was het zo druk dat niemand voor dat ‘nieuwe ding’ plaats wilde maken. Nadat de lijnbanen volledig uitgebrand waren, vielen er alleen nog twee houten loodsen te redden. Daar konden de oude brandspuiten niet bij, maar de spuit van de Van der Heijdens wel en snel waren de brandende loodsen geblust. Dat maakte grote indruk.

Het kostte nog bijna tien jaar voordat alle oude brandspuiten vervangen waren. De stad vond de brandspuiten simpelweg te duur, ze kosten 385 gulden. Pas begin 1682 was alles vervangen.

Van der Heijden verbeterde zijn ontwerp steeds en maakte er reclame voor. In een lijvig boek vol tekeningen werd de werking van de brandspuit uitgelegd. Van der Heijden verkocht steeds meer brandspuiten, achter zijn huis ontstond een complete brandspuitenfabriek.

In 1697 kwam tsaar Peter de Grote hier op bezoek, die tevergeefs probeerde om Jan van der Heijden over te halen mee te gaan naar Rusland. De uitvinder verkocht hem wel een aantal brandspuiten à 385 gulden per stuk, die gingen mee naar Rusland, het Russische woord voor brandspuit is brendspoyt.

In het Amsterdam Museum staat nog een model van een slangbrandspuit. Het model is net als de echte brandspuiten gemaakt in de werkplaats in de Koestraat. Van der Hijden ontwierp ook een soort aanjager voor het oppompen van water uit de gracht. Daardoor kreeg de waterstraal meer druk.

Met brandspuiten in elke wijk kreeg Amsterdam een stadsbrandweer, de baas daarvan was de generaal-brandmeester. De eerste brandmeester was Jan van der Heijden zelf.