Jan van der Heijden: uitvinder van de straatlantaarn

De stad was vroeger donker en donker was gevaarlijk, je moest bang zijn voor inbrekers en ander gespuis, maar er was de angst voor het grachtenwater. Elk jaar kwamen er veel mensen om doordat ze in de gracht terecht kwamen.

Officieel moest elk twaalfde huis licht hebben aan de straat, maar dat gebod werd massaal genegeerd. Er waren wel bruglantaarns met beambten om die lantaarns aan te steken. Veel hielp dat niet, de lampen gaven nauwelijks licht.

En dus kwam Jan van der Heijden met een eigen ontwerp. Met 2556 van die lantaarns op 50 meter van elkaar zou de stad in het donker verlicht kunnen worden. In de winter van 1670 had Amsterdam de wereldprimeur van een een goed georganiseerde straatverlichting.

De stad was verdeeld in zeventien wijken, met elk een vuller die ook zorgde voor het onderhoud van de lampen. De zorg voor zo’n 120 lantaarns was voor hen een dagtaak. Ook waren er lantaarnopstekers, ‘nagtronders’ en 'opsienders' die controleerden of de lampen wel branden.

Jan van der Heijden was tot zijn dood in 1712 directeur openbare straatverlichting, geholpen door zijn zoon Jan (de Jonge). Den Haag, Utrecht, Berlijn en Leipzig hadden toen ook allemaal al Van der Heijden-lantaarnpalen. Pas halverwege de 19e eeuw werden de olie-lampen vervangen door gaslampen.

Tegenwoordig staan er nog een paar Van der Heijdenlampen in de stad, als eerbetoon aan de man die Amsterdam 's nacht minder donker maakte.