Oude Lutherse Kerk

Luther krijgt in Amsterdam al snel voet aan de grond. Vijf jaar nadat hij in 1517 zijn stellingen bekend maakt heeft hij al aanhangers in de stad. Terwijl in andere steden de lutheranen hard worden vervolgd, is er in Amsterdam ruimte voor enige geloofsvrijheid.

De lutheranen mogen bij elkaar komen en Lutherse boeken kunnen verhandeld worden. Dat heeft alles te maken met de vele handelaren uit Noord-Duitsland, vooral Hamburg. De Hamburgse broeders hebben zelfs een eigen kapel in de Oude Kerk, daar wordt in 1528 de eerste openlijke kerkdienst gehouden. Maar dat gaat het stadsbestuur snel te ver. In 1530 worden de diensten verboden.

Hoe de lutheranen hun geloof in de jaren erop belijden is onbekend, waarschijnlijk waren er huisdiensten en hoogstwaarschijnlijk deden daar ook geboren Amsterdammers aan mee. Van de schilder Cornelis Anthonisz is bekend dat hij houtsnedes heeft gemaakt met afbeeldingen die verwijzen naar het Lutherse geloof. En zijn opa Jacob Cornelisz maakte illustraties in een bijbelvertaling van Luther.

Als in 1566 de beeldenstorm uitbreekt komen de Lutheranen weer naar buiten, ze vragen een eigen kerk, maar daar wil het stadsbestuur niets van weten. In de jaren daarop treed Alva hard op tegen calvinisten en lutheranen. En als de protestanten in 1578 de macht in Amsterdam overnemen zijn er bijna geen lutheranen meer in de stad.

Pas na de val van Antwerpen zijn de Lutheranen weer echt zichtbaar in de stad, er komen dan grote groepen lutherse handelaren naar de stad. Maar ze krijgen geen toestemming voor een eigen kerk. Vanaf februari 1600 komen de lutheranen samen op de zolder van het pakhuis Den Vergulden Pot hier aan het Spui.

Het aantal gelovigen neemt snel toe en in 1604 wordt het naastgelegen huis gekocht, stap voor stap breiden de lutheranen hun bezit uit. In 1631 hebben ze zeven huizen met elkaar verbonden en geeft het stadsbestuur toestemming om op die percelen een kerk te bouwen. Zolang het uiterlijk maar niet teveel op een kerk lijkt, dat mogen alleen de calvinisten.
Op 25 december 1633 wordt de eerste Lutherse Kerk in gebruik genomen.