Jan van Speijk: wees uit het Burgerweeshuis

Oud-weesjongen Jan van Speijk werd na zijn dood een nationale held. Als commandant van een kanonneerboot besloot hij zijn schip op te blazen toen het in handen dreigde te vallen van Belgische opstandelingen.

Zijn daad sprak tot de verbeelding in het nationalistische Nederland van de 19e eeuw. De vaderlandse trots had een paar flinke klappen moeten incasseren, Nederland was slechts nog een schim van de machtige 17e eeuwse handelsnatie.

De succesvolle opstand van de Belgen in 1830 had het zelfbewustzijn nog een extra knauw gegeven. "Dan nog liever de lucht in" van Van Speijk werd omarmd als een daad van uiterste opofferingsgezindheid voor het vaderland. Van Speijk werd na zijn dood bejubeld.

Uit de Schelde werd wat lichaamsresten opgevist en die werden een jaar later met veel vertoon bijgezet in een praalgraf in de Nieuwe Kerk. De 27 andere opvarenden en een onbekend aantal Belgen die Van Speijk mee de dood in sleurde werden gemakshalve vergeten.

Van Speijk was hier in het burgerweeshuis opgegroeid. Zijn vader, een stokvishandelaar, was overleden toen hij vier was, zijn moeder toen hij tien was. Van wees tot zeeheld maakte het verhaal natuurlijk nog mooier. Nederland kwam in de ban van een heldencultus en alles wat met Van Speijk te maken had werd vereerd.

Het burgerweeshuis probeerde na zijn dood ook van de heldenstatus te profiteren. De regenten van het weeshuis liepen voorop in de rouwstoet. De stoet kwam het Burgerweeshuis, waar de jongens een lied voor Van Speijk zongen. Op de jongensbinnenplaats kwam later een plaquette te hangen ter ere van de nieuwe held en in het weeshuis hangen twee schilderijen met Van Speijk erop, voor 25 cent mocht het publiek die komen bekijken.