Weeskinderengekte

In januari 1566 breekt er enorme gekte uit onder de kinderen in het Burgerweeshuis. Het huis is overvol, de winter is zwaar en er heerst hongersnood, de kinderen krijgen alleen nog maar hennepkoeken te eten. Die zijn hoogstwaarschijnlijk door een schimmel vergiftigd.

De kinderen lijken door een boze geest bezeten: ze raken buiten zichzelf, stuiven door de stad, klimmen als katten tegen de muren en op de daken, praten onbegrijpelijk en doen de vreemdste dingen.

Het lukt het weeshuis niet om de kinderen onder controle te krijgen en ze schakelen de schout in. Ook hij had geen idee wat hij met de situatie aan moest en de kinderen sarden en treiterden hem.

De kinderen hebben het vooral voorzien op Jacoba Bam, een vooraanstaande katholieke dame die vlakbij op de Kalverstraat 47 woonde. Volgens de kinderen had Jacoba hen betoverd en was ze een heks. De kinderen dromden samen voor haar huis en gooiden de ruiten in.

Sommige kinderen klommen in de toren van de Oude Kerk en riepen dat ze er niet uit zouden komen voordat Bammetje op de brandstapel zou staan. Uiteindelijk zag Jacoba Bam geen andere oplossing dan zich op 17 juni 1566 vrijwillig gevangen te laten nemen. Zij wilde haar naam gezuiverd zien, en er werd bekend gemaakt dat wie haar wou beschuldigen dat kon doen. Drie weken later had zich nog niemand gemeld had en werd de Jacoba Bam onschuldig verklaard.

Bij de beschuldigingen aan haar adres zal ook een rol hebben gespeeld dat ze uit een zeer invloedrijke streng katholieke familie kwam, haar broer was één van de burgemeesters van de stad. Bovendien was haar moeder ook al eens beschuldigd van hekserij. Net als Jacoba werd ook haar moeder vrijgesproken

Om de wezen rustig te krijgen werd een grote groep opgesloten in het Paulusbroederklooster, om daar verpleegd te worden. Maar ook dat hielp niet, de jongens zetten het klooster op de kop en ontsnapten. Eén van hen ging naar het atelier van beeldhouwer Joost Jansz Bilhamer, ook in de Kalverstraat. De jongen sloeg het net voltooide beeld Het Laatste Oordeel aan diggelen.

De terreur hield maanden aan. En toen de weeskinderen in de zomer eindelijk rustig werden kreeg Amsterdam de volgende razernij te verwerken. In augustus van dat jaar brak de beeldenstorm uit.

Met de kennis van toen was het onmogelijk te begrijpen wat er met de wezen aan de hand was, duidelijk was wel dat ze ziek waren. Waarschijnlijk zijn de kinderen ziek geworden door moederkorenvergiftiging, dat wordt veroorzaakt door beschimmeld rogge. De schimmels kunnen heftige hallucinaties veroorzaken.