Zuiderkerk als lijkenopslag

In de laatste maanden van de oorlog is de Zuiderkerk gebruikt als een lijkenopslag. De hongerwinter had een spoor van ellende door Amsterdam getrokken. In de eerste maanden van 1945 overleden achtduizend mensen, dat zijn er vijfduizend meer dan in dezelfde periode voor de oorlog.

De particuliere begrafenisondernemers konden daarom het werk niet aan. De problemen werden nog verergerd door een gebrek aan zo ongeveer alles. Er was geen brandstof voor lijkauto's, geen paarden voor de koetsen en de doodgravers waren ernstig verzwakt of weggevoerd naar Duitsland.

Het gevolg was dat het lang kon duren voordat doden begraven konden worden, wachttijden van vier tot zes weken waren normaal. Om daar wat aan te doen richtte de gemeente op 5 februari het Gemeentelijk Bureau voor Lijkbezorging (GBVL) op.

Uit allerlei diensten van de gemeente werd een team van honderd man bij elkaar gebracht. Wie dichtbij een begraafplaats overleed werd door de dienst meteen naar het kerkhof gebracht. De andere lijken werden hier in de Zuiderkerk verzameld, op het dieptepunt lagen hier 135 doden te wachten op een begrafenis.

Fotograaf Cas Oorthuys maakte in een nacht in het geheim foto's van de opslag. Volgens de overleving stoven de ratten weg zodra hij de flitser aanzette.

Met lijkauto's met drie of vier doden daarin werden de lichamen vervoerd. Begraven werd er met een wisselkist, dat was een kist waarvan de bodem open kon klappen, zo viel het lijk in het graf en kon de kist worden hergebruikt.

De begrafenis werd zo efficiënt mogelijk uitgevoerd, het was niet de bedoeling dat daar familie bij was, die moest thuis afscheid nemen van de overledene.

In zeven maanden tijd, tot eind augustus, begroef de GBVL 2800 Amsterdammers. Op 27 augustus, lang na de bevrijding, werd de dienst opgeheven.