Menagerie Blauw Jan

Menagerie Blauw Jan was voorloper van de huidige dierentuin. Een combinatie van een herberg met een tentoonstelling van exotische dieren. En voor die dieren was veel belangstelling in 17e en 18e eeuw. De wereld werd ontdekt en van overal kwamen bijzondere beesten, waarvan mensen het bestaan nog niet wisten. Er waren verschillende van dit soort menagerieën in Amsterdam, maar Blauw Jan was veruit de grootste, de populairste en bijzonderste.

Er waren leeuwen, tijgers, panters en apen. Op het middenterrein stond een grote volière met een koningsgier, papegaaien, struisvogels en andere exotische vogels. In het midden van de 18e eeuw woonden er zelfs mensen in de herberg; de 2,64 meter lange reus Cajanus en de dwerg Wybrand slechts zo'n 75 centimeter hoog. In 1764 was ook een echte Mohawk Indiaan te zien, in traditioneel kostuum, hij zou het jaar erop terugkeren naar Mohawk Valley. Behalve dieren en dus ook mensen was er ook een grote collectie opgezette rariteiten, bijzondere of mismaakte dieren.

Blauw Jan kon zo’n bijzondere verzameling aanleggen dankzij de bloeiende internationale handel, Amsterdam was het centrum van de wereld, hier kwam de schepen van overal aan. Zeelieden verdienden bij door exotische zeldzaamheden mee te nemen. Die kwamen dan in menagerieën terecht of in rariteitenkabinetten van rijke verzamelaars. Ook waren er rondreizende tentoonstellingen langs kermissen en jaarmarkten. Blauw Jan verdiende veel aan die handel, alle beesten waren te koop, vaak voor hoge prijzen.

Menagerie Blauw Jan was in heel Europa bekend, in 1698 bezocht Tsaar Peter de Grote de dierentuin en de menagerie stond zich erop voor dat er gehandeld werd met het koninklijke hof in Zweden, Parijs en Den Haag. Een bezoek aan Blauw Jan was een onderdeel van een toeristisch bezoek aan Amsterdam en wordt beschreven in meerdere reisverslagen.

In 1784 moet de menagerie sluiten. De dierentuin was slecht onderhouden en er komen nauwelijks nog nieuwe dieren. Op de plek van de menagerie staat nu het theater De Doelenzaal. Alleen op het Kleine Gartmanplantsoen bij het Leidseplein herinnert nog wat aan Blauw Jan. In het plantsoen staan bronzen leguanen en varanen. De beeldengroep heet ook Blauw Jan.