Atheneum Illustre

Op 8 januari 1631 werd hier in de Agnietenkapel het Atheneum Illustre opgericht. Eigenlijk had Amsterdam een universiteit op willen richten en eigenlijk ook al veel eerder dan 1631. Maar Leiden lag dwars, de stad had oudste universiteit van Nederland.

Leiden vreesde, waarschijnlijk terecht, dat veel studenten veel liever in Amsterdam gingen studeren. De Leidse universiteit was al gesticht in 1575 toen Amsterdam nog katholiek was. En na de alteratie koos Willem van Oranje ervoor om de tweede universiteit niet in Amsterdam maar in Franeker te stichten.

Wetenschap brak door in de 17e eeuw, op veel terreinen werden nieuwe ontdekkingen gedaan en de wereld werd door ontdekkingsreizen steeds groter. In zo'n tijd mocht in de belangrijkste stad van het land geen universiteit ontbreken vonden ze in Amsterdam.

Toen de toestemming voor een universiteit uitbleef werd er voor een Atheneum Illustre gekozen en soort opleiding tussen de Latijnse school en de universiteit in. En dat moest dan ook meteen het beste atheneum worden. Om de school een vliegende start te geven werden Barlaeus en Vossius aangetrokken, wetenschappers met een internationale reputatie. Met een jaarsalaris van 2600 gulden werd Vossius direct de best betaalde hoogleraar in de Republiek.

Het Atheneum Illustre was populair. Als Barlaeus of Vossius les gaven zat de Agnietenkapel vol. Niet alleen met studenten, want de lessen waren openbaar en trokken belangstellenden uit het hele land. Enige voorwaarde was dat je Latijn beheerste, want de colleges waren in die taal.

Bijles kregen de studenten, tegen extra betaling, bij de hoogleraar thuis. De studenten konden in Amsterdam hun kandidaats halen, wilden ze verder studeren dan moesten ze naar Leiden, Franeker, Groningen of Harderwijk.

Het Atheneum Illustre werd stap voor stap uitgebreid met meer leerstoelen en meer studenten, maar pas in 1877 mocht het zich Universiteit van Amsterdam noemen.