aanmonsteren bij de VOC

Vele tienduizenden matrozen zijn hier gepasseerd om aan te monsteren bij de VOC. In de twee eeuwen van het bestaan van de compagnie zijn er ongeveer een miljoen mannen geworven om naar Azië te varen. Ongeveer de helft werd hier aangenomen in het VOC hoofdkantoor.

Dat waren lang niet allemaal Nederlandse mannen. In heel Europa was bekend dat de VOC opvarenden nodig had. Dagelijks kwamen er in de stad gelukzoekers aan, ruwweg de helft uit Duitsland en Scandinavië. Voor hen was Indië een uitweg uit het grauwe bestaan in Europa, dat slechts enkelen rijk werden en velen de ontberingen niet overleefden deed er minder toe.

Drie keer per jaar konden werkzoekenden zich aanmelden, in de tussentijd verbleven de mannen bij "volkhouders", die in ruil voor onderdak en eten een voorschot op het loon opeisten, dat voorschot kregen de mannen van de VOC bij het aanmonsteren.

En als het voorschot niet voldoende was ondertekende de toekomstige matrozen een document waarmee ze een deel van hun loon afstonden, in oud Nederlands heette dat een ceel, de volkhouders werden dan ceelkopers genoemd, dat werd al snel zielkopers of zielverkopers. Die beroepsgroep had een heel slechte naam.

Enkele weken voor het aanmonsteren begon, stuurde de VOC trommelaars de stad in om bekend maken op welke datum men zich kon aanmelden. De volkhouders leerden dan aan hun gasten de basisprincipes van het scheepmansbestaan.

Op de dag van het aanmonsteren was het een enorme drukte hier in de Oude Hoogstraat. De jongemannen moesten hier voor een commissie verschijnen, maar je moest het wel erg bont maken om niet aangenomen te worden. Enkele weken later volgde een oproep om naar de Montelbaanstoren te komen, vandaar voeren kleine schepen hen naar Texel waar de grote Oost-Indiëvaarders klaar lagen voor vertrek. Zeventig procent van de mannen zou Europa nooit meer terug zien.