Caspar Barlaeus: één van de eerste hoogleraren van het Atheneum Illustre

Caspar Barlaeus heette eigenlijk Van Baerle, de Van Baerlestraat is naar hem genoemd, maar hij gebruikte zijn Latijnse naam Barlaeus. Hij was eerst hoogleraar filosofie in Leiden en één van de bekendste geleerden van zijn tijd. Daarnaast was hij predikant, schrijver en dichter.

Toen Amsterdam in 1632 het Atheneum Illustre oprichtte werd Barlaeus weggekocht in Leiden. Hij werd in Amsterdam hoogleraar wijsbegeerte en de welsprekendheid. Barlaeus bleef tot zijn dood in 1648 hoogleraar aan het Atheneum Illustre.

Bij de start van het Atheneum gaf hij een beroemde lezing, Mercator Sapiens. Daarin schetste hij het ideaalbeeld van een wijze koopman die eigenbelang combineert met wetenschap en cultuur. Hij gaf de rijke Amsterdamse bovenlaag daarmee een soort filosofische rechtvaardiging voor hun voorspoed en macht.

Barlaeus was onderdeel van de culturele elite in de stad en was bevriend met Vondel. Hooft en Maria Tesselschade. In het Amsterdam van de 17e eeuw was hij een bekende figuur en spreker.

Desondanks ging hij gebukt onder depressies. Zeker na de dood van zijn vriend PC Hooft werd hij geteisterd door aanvallen van neerslachtigheid en waandenkbeelden. Dan dacht hij dat zijn benen van stro waren en zijn lijf van boter. Op 8 januari 1648 was hij opeens verdwenen. Hij kwam niet opdagen voor zijn dagelijkse college en werd uiteindelijk gevonden in de diepe waterbak op zijn binnenplaats.

Het zal altijd onduidelijk blijven of hij zelfmoord heeft gepleegd of dat er een ongeluk is gebeurd. Officieel stierf hij door een noodlottig ongeval, zelfmoord zou een grote schande zijn geweest, voor Barlaeus maar zeker ook voor het Atheneum Illustre en die schande moest voorkomen worden.