Westelijke Eilanden

De Galgenbrug heet zo omdat je vanaf de brug vroeger op het Galgenveld keek in Volewijck aan de overkant van het IJ. Het Galgenveld lag precies in het verlengde van de brug.

Op de kaart van Gerrit de Broen uit 1737 is de brug te zien met de naam Galge Brug tussen de Galge Straat op Prince Eylandt en Kleine Bikkerstraat op Bikkers Eylandt. Die brug heeft een oorgat, een spleet in het wegdek waardoor een schip met staande mast kan passeren.

Al in 1662 probeerde men de straatnaam te wijzigen in Prinsendwarsstraat, maar de naam Galgenbrug bleef. Het uitzicht op het galgenveld verdween overigens al snel, toen het Bickerseiland werd volgebouwd.

Prinseneiland raakte in de loop van de 20e eeuw steeds meer in verval, veel bedrijven vertrokken, veel pakhuizen kwamen leeg te staan en verloederden. Vanaf de jaren zeventig trokken krakers in leegstaande pakhuizen en samen met de resterende bewoners begonnen zij het eiland weer nieuw leven in te blazen.

De tuin hier op Prinseneiland 40 was een oudijzerhandel, nadat die vertrok heeft de buurt hier een Palmentuin ingericht. En met succes, ondanks de Nederlandse temperaturen gaath et goed met de bomen. Ze planten zich zelfs voort. Behalve palmen staan er ook cactussen en vijgen.

Hier op Prinseneiland staat de laatste windas van Amsterdam, ooit stonden ze overal langs de grachten. Met de windas kan zware lading in en uit dekschuiten getakeld worden. Hier op het Prinseneiland werd de windas gebruikt door de teerkokerij Ouwerkerk van de firma Broms en Uhlenbroek.

Ook aan de overkant bij teerkokerij Roovos stond een windas. Op veel 17e eeuwse schilderijen en tekeningen zijn de windassen te zien, ze staan vaak voor brouwerijen. Ook bij overtomen, waar schepen over een dijk werden getrokken, werd gebruik gemaakt van een windas

Teer en pek waren onmisbaar voor het Amsterdam van de 17e eeuw. De houten schepen en allerlei houten constructies moesten tegen water en verrotting worden beschermd. Maar de teerindustrie was vies en gevaarlijk. Het verhitten, koken, opslaan en overschenken van teer en pek veroorzaakte voortdurend brandgevaar, rook en stank.

In 1643 verplichtte het stadsbestuur de bedrijven om te vertrekken van de Oude Teertuinen bij het Damrak. De teerkokerijen moesten zich hier vestigen aan de toenmalige Sloterdijker Burgwal, de latere Nieuwe Teertuinen.

Hier lagen de vieze bedrijfjes buiten de dichtbebouwde kern, maar wel direct aan het water en dicht bij de pakhuizen en scheepswerven van de Westelijke Eilanden. De kade werd ingericht als een lange reeks werk- en opslagplaatsen. Schepen brachten vaten met teer en pek aan, die met windassen opgetakeld werden. Tot begin 20e eeuw hebben hier teerkokerijen gezeten.

Vanaf de aanleg van Prinseneiland en Reaeleneiland heeft hier een brug gelegen. Op de kaart van Van Berckenrode uit 1625 staat hier al een lange houten brug. De huidige brug ziet oud uit, maar is van 1983

In de 18e eeuw werd de brug wel de Vliegende Brug genoemd, omdat de brug zo snel open en dicht kon. En later werd het in de volksmond het kippenbruggetje, waarschijnlijk vanwege de nauwe passage.

Vanaf de brug kun je nog een goede indruk krijgen van de vele scheepshellingen die hier aan het water van de Realengracht hebben gelegen.

Jacob Olie heeft Amsterdam gefotografeerd toen dat nog een grote bijzonderheid was. Hij maakte duizenden foto's van het gewone Amsterdam in de 19e eeuw. Jacob werd in 1834 geboren hier op Zandhoek 10 en woonde hier een groot deel van zijn leven.

De buurt was levendig met scheepswerven, houtopslag en kleine bedrijfjes. Jacob Olie werkte met natte glazen platen, die snel thuis ontwikkeld moesten worden, in het begin kon hij dus alleen in de buurt fotograferen. We hebben daardoor nu een groot aantal foto's van het dagelijks leven op de Westelijke Eilanden in de 19e eeuw.

Fotografie was voor Jacob Olie niet zijn vak maar zijn hobby, waarschijnlijk heeft hij zijn eerste camera zelf gemaakt. Op veel van de foto's poseren buurtgenoten of zijn kinderen.

Eind 19e eeuw is de fotografie technisch sterk verbeterd. Jacob Olie trekt in die jaren door de stad en legt de grote veranderingen vast. Amsterdam groeit in die jaren snel, het Centraal Station wordt gebouwd en de stad bouwt buiten de Singelgracht. Jacob Olie legt dat vast in 5000 foto's.

Pas ruim na zijn dood krijgt Jacob Olie de bekendheid die hij nu heeft. In 1959 worden de 5000 foto's teruggevonden op de zolder van zijn dochter. Ze zijn bijna allemaal goed bewaard gebleven en liggen nu in het Stadsarchief.

Sinds 1634 werd op het Realeneiland een zandmarkt gehouden. De Zandhoek dankt daar zijn naam. Schippers kwamen hier hun ladingen duinzand lossen. Het zand was nodig om de inklinkende Amsterdamse grond op te hogen en als ballast voor (deels) lege schepen.

Het stadsbestuur had allerlei bepalingen om te voorkomen dat er zand gemorst zou worden in het IJ, het water al snel te ondiep. Door de open kade, in een hoek van de haven, was de Zandhoek gevoelig voor hoog water, meerdere keren overstroomde de kade.

Op de Zandhoek stond het ‘zandhuisje’ voor de marktmeester. Het is onduidelijk of de huidige huisjes half op het land, half op het water zo’n zandhuisje is.

Hier aan het IJ stond bolwerk Blaauwhoofd. Het was het begin van de verdedingswerken rondom de stad die werden aangelegd toen de stad werd uitgebreid met de grachtengordel. Hier stond een laag bastion en langs het IJ liep een aarden wal, verderop was de wal vervangen door een stenen muur.

Officieel heette het bolwerk Leeuwenhoofd, maar in de volksmond werd de naam al snel veranderd in 't Blaauwhoofd, vanwege de blauwe kleur van het arduinsteen, waarmee het bolwerk was bekleed. Vanaf het IJ was de blauwe kleur goed zichtbaar

Net zoals bij andere bolwerken stond hier een molen, molen De Bok en lagen hier een lijnbaan achter de aarden wal. Eind 19e eeuw is het bolwerk gesloopt, er is niets van bewaard gebleven.

Vanaf april 1882 vertrok hier de boot naar Amerika. Vijf jaar eerder was het Noordzeekanaal open gegaan en dat maakte een directe verbinding met Amerika mogelijk. Eens per week vertrok de boot naar New York, Baltimore en Boston. In die jaren trekken duizenden emigranten naar het Verenigde Staten.

In het begin vertrekken de schepen nog van twee houten steigers die hier in het IJ liggen, maar al snel voldoen die niet meer. In de eerste jaren van de 20e eeuw wordt een kade in het IJ gebouwd, het Stenen Hoofd.

Op de kade komen loodsen en een havengebouw. Amsterdam wilde hiermee de concurrentie aangaan met Rotterdam en een belangrijke vertrekhaven voor emigranten worden. Dat is nooit gelukt, de grote oceaanstomers bleven voor Rotterdam kiezen en het aantal schepen in Amsterdam liep snel terug.

Het Stenen Hoofd is nog gebruikt voor cruiseschepen en marineschepen. In 1978 zijn de loodsen afgebroken en nu is er alleen nog een vervallen kade op de plek waar duizenden emigranten vertrokken naar Amerika.

Claude Monet schildert in Amsterdam stadsgezichten met water. Hij onderzoekt het licht en de reflectie. Zelf is hij niet tevreden over het resultaat. Als Claude Monet het Westerdok schildert in 1874 is de Posthoornkerk nog niet af. Op het schilderij heeft de kerk in de verte nog maar 1 toren, dat worden er uiteindelijk drie.

Deze reus stond ooit boven op de ingang van Bickers Tooren. Het is de Romeinse oorlogsgod Mars en gemaakt door een scheepstimmerman in dienst van Bicker.

Al in 1700 werd Bickers Tooren gesloopt en wordt de Reus herplaatst op scheepswerf De Reus. In 1850 werd De Reus verkocht aan Machinefabriek Jonker verderop op Bickerseiland. Weer eeuw later is het houten beeld zwaar vermold en moet vervangen worden door een replica.

Die replica staat tot 1972 bij de fabriek, dan sluit Jonker en neemt de laatste directeur de Reus mee naar Alicante in Spanje. Begin 2000 beginnen een aantal buurtbewoners een speurtocht naar het beeld.

Ze vinden De Reus terug bij een kleinzoon van Jonker in Canada. Die schonk de Reus aan de buurt en na een opknapbeurt is De Reus hier herplaatst in 2011. De Reus staat nu op het terrein van Bickerswerf, vlakbij Bickers Tooren.