Frankrijk en Amsterdam

Parijse kunstenaars, caféhouders en journalisten riepen in 1920 de Commune Libre du Vieux Montmartre uit. Een alternatief cultureel verbond van onafhankelijke Parijzenaars. Zij sloten vriendschapsbanden met andere Europese volksbuurten die zichzelf ook als eigenzinnig, artistiek en een beetje onafhankelijk beschouwden.

In september 1956 kwam Pierre Labric, de burgemeester van de Vrije Gemeente van Oud-Montmartre, naar Amsterdam. Hier op de hoek onthulde hij de ambassadeplaquette aan het pand van de paardenslagerij van Jan Hijzelendoorn.

Jan Hijzelendoorn was een bekende figuur in de buurt. Behalve paardenslager was ook een bekende wielrenner en prominent aanwezig bij plaatselijke wedstrijden, zoals het rondje Lindengracht en de rond van de Westerstraat.

De vriendschapsband tussen de Jordaan en Montmatre is vooral een gimmick. Het bordje aan Lindengracht 97 raakte in de loop van de jaren ernstig verweerd. Het bordje is in 2018 vernieuwd.

Veel van de immigranten die naar Amsterdam kwamen spraken Frans. Voor een deel waren dat protestante Walen die vluchtten voor de inquisitie en de bloedraad van Alva, een ander deel waren protestante Hugenoten, die Frankrijk ontvluchtten na de Bartholomeusnacht.

De Fransen vormden een eigen gemeenschap  en bleven hun eigen taal spreken. Na de machtsovername door de protestanten kregen ze hun eigen kerk, de Waalse Kerk, in het begin ook wel de Franse Kerk genoemd.

De Fransen kregen ook een eigen weeshuis en bejaardenhuis aan de Lauriergracht in de Jordaan. Die zijn verdwenen, maar in de Waalse Kerk wordt nog elke week een dienst gehouden in het Frans.

Claude Monet maakte tijdens zijn verblijf in Amsterdam drie schilderijen vanaf of direct aan de Binnen-Amstel. Het gaat om één gezicht over de Amstel richting de Munt en twee gezichten vanaf de Amstel de Groenburgwal in. Mogelijk zat de schilder op een bootje in de rivier.

Het zicht over de Groenburgwal naar de Zuidertoren toe heeft meer schilders en fotografen geïnspireerd.

In november 1813 komt een einde aan de Franse bezetting van Nederland. De troepen van Napoleon vertrekken in de nacht van 14 op 15 november 1813 stilletjes uit Amsterdam. De dag erop was de woede van het verhongerde volk niet meer te stuiten.

Het eerste doelwit was het huisje van de Franse douane dat hier op het Damrak stond. De Fransen controleerden hier of er geen smokkelwaar werd in- of uitgevoerd. En daarmee belichaamde het douanehuisje het Continentaal Stelsel waarmee Napoleon Engeland op de knieën hoopte te krijgen. De Amsterdamse economie leed zwaar onder die blokkade van Engeland en de douane was in de stad zeer gehaat. Een beter mikpunt voor de volkswoede was er niet.

Na het douanehuisje op het Damrak volgden huizen van Amsterdammers die hebben geheuld met de Franse vijand. Aan het Rokin en Oude Turfmarkt worden een aantal huizen vernield en in brand gestoken. Het waren vooral de arbeiders van Kattenburg die hun woede botvierden. Zij stonden bekend als "de bijltjes" en waren zeer oranjegezind. Met hun opstand effenden ze het pad voor de terugkeer van de Oranjes en de oprichting van het koninkrijk der Nederlanden.

Binnen een paar dagen werd er een voorlopige regering gevormd. Op 30 november landde Koning Willem I op het strand van Scheveningen en op 2 december werd hij in Amsterdam uitgeroepen tot koning van Nederland

Hier woonde de revolutionair graaf De Mirabeau van oktober 1776 tot mei 1777. Mirabeau was naar Amsterdam gevlucht nadat hij in Zwitserland bij verstek ter dood was veroordeeld, mogelijk vanwege echtbreuk.

Mirabeau zat hier ondergedoken bij kleermaker Le Quesne samen met zijn vriendin. Om geld te verdienen deed Mirabeau vertaalwerk. Toen de Amsterdamse schout zijn ware identiteit ontdekte werd hij gearresteerd en op transport naar Frankrijk gezet. Daar kwam hij enkele jaren in de gevangenis terecht.

Tijdens de Franse revolutie van 1789 ontpopte de graaf zich tot een revolutionair aanvoerder. Hij probeerde koning Lodewijk de XVI en Marie Antoinette over te halen om concessies te doen aan de opstandelingen. Tevergeefs en vooral jammer voor de koning die onder de guillotine terecht komt.

De Graaf de Mirabeau maakt dat niet meer mee, hij overlijdt in 1791, krijgt een staatsbegrafenis en wordt als de eerste grote staatsman van de Franse revolutie gezien. Had koning maar beter naar hem geluisterd....

Het Walenweeshuis werd rond 1670 gebouwd, het ontwerp is van Adriaen Dortsman. Het gebouw verving het vorige Walenweeshuis aan de Lauriergracht dat veel te klein was geworden. Het weeshuis ving kinderen op uit de Franstalige calvinistische gemeenschap.

Al eind 16e eeuw kwamen er grote groepen Franstaligen uit de Zuidelijke Nederlanden naar Amsterdam. Zij waren op de vlucht voor de harde onderdrukking door de katholieke inquisitie. Vanaf 1685 kwamen daar Hugenoten uit Frankrijk bij, na de Bartholomeusnacht waren zij hun leven niet meer zeker in Frankrijk.

Het Walenweeshuis kwam niet zomaar op deze plek. Het gebied werd wel de Walenhoek genoemd, tussen Prinsengracht en Lijnbaansgracht werd een hele wijk gebouwd speciaal voor de veelal Franstalige textielindustrie. De meisjes uit het Walenweeshuis werden ingezet als naaister bij de vele bedrijfjes in de buurt, zogenaamd om een vak te leren, maar veelal vooral als goedkope arbeidskracht.

In het Walenweeshuis werden jongens en meisjes strikt gescheiden gehouden, ze hadden zelfs ieder een eigen ingang aan de Vijzelgracht. Vanaf 1971 zitten Maison Descartes en het Franse consulaat in het gebouw.

Lodewijk Napoleon Bonaparte is de eerste koning van Nederland. Hij wordt op 5 juni 1806 door zijn broer Napoleon Bonaparte tot Koning van Nederland benoemd. In 1808 neemt hij zijn intrek in wat dan nog het stadhuis van Amsterdam is. Het gebouw is eigenlijk niet geschikt om te bewonen en moet uitgebreid worden aangepast om het geschikt te maken als paleis.

De bevolking ziet hem eerst als zetbaas van zijn broer. Maar koning Lodewijk Napoleon weet zich al snel geliefd te maken door zijn optreden bij rampen en betrokkenheid bij Nederland.

Lodewijk Napoleon probeerde een eigen koers te varen en kwam op voor de belangen van het koninkrijk Holland, vaak tegen de zin van zijn broer keizer Napoleon. De twee kregen daardoor steeds meer conflicten. Uit protest treed Lodewijk Napoleon daarom op 1 juli 1810 af als koning, Nederland wordt daarop ingelijfd bij Frankrijk.

Lodewijk Napoleon probeerde Nederlands te leren, dat ging hem niet erg goed af. Hij werd uitgelachen vanwege zijn uitspraak 'Ik ben uw koning' , dat klonk voor de meeste mensen meer als 'Ik ben uw konijn'. Lodewijk Napoleon heeft van Amsterdam de hoofdstad van Nederland gemaakt. Hij is ook de grondlegger van wat later het Rijksmuseum zou worden.

Op 15 juni 1812 wordt op de Nieuwmarkt de 37-jarige Hester Rebekka Nepping, haar dienstmeid en haar minnaar met de guillotine om het leven gebracht.

De twee vrouwen zijn veroordeeld voor tweevoudige moord, de man wegens medeplichtigheid. Het is de enige keer dat de guillotine in Amsterdam gebruikt zou worden. Ruim een jaar later zijn de Fransen uit Nederland verjaagd en met hen verdwijnt de guillotine.

De drie veroordeelden hadden de man van Hester vergiftigd met arsenicum. Vlak daarvoor waren ook een voormalige hospita en de vader van Hester onder verdachte omstandigheden gestorven.

Geldzucht was het motief voor de moord op de hospita. Als zij zou overlijden zouden Hester en haar man 3000 gulden erven. Hester besloot de natuur een handje te helpen, het kwam daarbij goed uit dat de hospita een uiterst onaangenaam mens was. De dienstmeid was 1000 gulden beloofd.

De man van Hester werd vermoord omdat hij het geluk van zijn vrouw in de weg stond, ze wou een nieuw leven beginnen met haar veel jongere minnaar. Hester bekende schuld aan de twee moorden, maar ontkende pertinent dat ze haar vader ook had vergiftigd. De rechter was achterdochtig, maar Hester werd niet voor deze moord veroordeeld.

De terechtstelling was een grote gebeurtenis. Zoals een Amsterdammer een paar dagen later in zijn dagboek schreef, waren terechtstellingen voor veel mensen een welkome afwisseling van het saaie, dagelijks bestaan. Hij spreekt van ‘zo’n mooi spektakel’.

Er bestaat een tekening van de terechtstelling. Op de prent zijn er hoogstens een paar honderd belangstellenden, maar andere bronnen spreken over duizenden en een vol plein.

Slechts twee keer is de guillotine nog gebruikt in Nederland, beide keren in Den Haag. Het mes van guillotine is nog jarenlang bewaard in het Amsterdamse stadhuis, het is nu spoorloos.

Dit schilderij lijkt te gaan om de Amsterdamse burgemeester van 1638 terwijl ze wachten op Maria de' Medici, maar eigenlijk gaat het vooral om de trots van Amsterdam en in het bijzonder de trots van deze vier burgemeester. Het bezoek van Maria de' Medici was voor Amsterdam het teken dat de stad echt meetelde als één van de belangrijkste steden ter wereld. En dat moest worden vastgelegd.

Voor Amsterdam was het bezoek een symbolische erkenning van de onafhankelijkheid van de Republiek. Maar de regering in Den Haag zag ook problemen. De ontvangst van Maria de' Medici lag gevoelig bij de Fransen en die wilde men niet voor het hoofd stoten. Maar Amsterdam had daar geen boodschap aan en pakte flink uit voor de koningin-moeder.

De hoofdpersoon lijkt te ontbreken op het schilderij, Maria de' Medici staat er niet op. Maar dat is ook precies de bedoeling. De hoofdpersonen zijn de burgemeesters van de stad met als boodschap: Amsterdam wordt niet geregeerd door een vorst, maar door koele, waardige, machtige burgers die op gelijke voet met vorsten kunnen handelen.

Om de boodschap van de burgemeesters te verspreiden werd er een prent gemaakt van het schilderij. Die werd in grote oplage verspreid, zo kon het niemand ontgaan dat Amsterdam zichzelf erg machtig vond.