de westelijke grachtengordel

In de eerste helft van de 19e eeuw is de Langestraat één lange rij stallen. Die stallen horen bij de grachtenpanden op het Singel en de Herengracht, en zijn bereikbaar door de tuin van die panden.

Oorspronkelijk zijn de stallen achterhuisjes, maar als steeds meer Amsterdammers zich een paard en koets kunnen veroorloven, verbouwen de eigenaren al die achterhuisjes tot stal, met plek voor verschillende paarden en een koets.

Zo staan op Langestraat 37 vijf paarden op stal. De koetsiers en hun gezinnen slapen boven de stallen. Op verschillende plekken zie je nog de dubbele staldeuren of versieringen die met de stallen te maken hebben. Op Langestraat 92 zit nog een paardenkop.

Het Huis met de Neuzen is gebouwd in 1610. In opdracht van wie is onduidelijk, en ook niet zeker is waarom er drie mannenkoppen met grote neuzen op het pand zitten.

Volgens de overlevering bieden vrienden van de bouwer aan om op hun kosten het huis te versieren. Maar dan moet de afbeelding van de eigenaar en diens twee zonen er wel deel van uitmaken. Het voorstel wordt aangenomen, en sindsdien prijken drie mannenkoppen met geweldige neuzen aan de gevel.

In 1752 wordt het pand ingrijpend verbouwd, in Lodewijk XV-stijl. Veel van de 18e-eeuwse decoraties blijven bewaard. In het achterhuis is nog een originele stijlkamer met wandschilderingen, stucwerk en een indrukwekkende schouw.

Het huis De Dolphijn verrijst rond 1600 voor de dichter Hendrick Laurensz Spieghel. De familie Spieghel heeft in de buurt al veel grond voordat hier de grachtengordel komt.

Nadat de stad het Singel uitgraaft, krijgen de oude grondeigenaren het eerste recht om een perceel te kopen. Spieghel koopt een dubbel perceel en ook de grond hierachter aan de Herengracht, zodat het huis ook een achteruitgang aan de Herengracht heeft.

De Dolphijn is een ontwerp van Hendrick de Keyser. De voorgevel bestaat uit twee gelijke trapgevels en heeft nog rolornamenten. Er is een bouwtekening van het pand, en die is een stuk uitbundiger. Waarschijnlijk laat Hendrick Laurensz Spieghel het versoberen.

Tussen 1655 en 1679 gaat het huis in tweeën. Het linkerhuis wordt de Vergulde Dolphijn, het rechterhuis de Kleyne Dolphijn. Die splitsing verdwijnt in 1967 weer, tenminste aan de buitenkant. Het zijn nog steeds twee woningen, maar ze hebben wel weer één voordeur.

Voor de restauratie dienen oude afbeeldingen, zoals het schilderij van Abraham Storck uit 1684. De naam De Dolphijn verwijst naar Spieghels favoriete verhaal uit de Griekse mythologie, over de dichter Arion die een dolfijn redt.

Dit smalle huis is eigenlijk een bebouwde gang. Boven de deur zie je een zon: dit is één van de ingangen van de doopsgezinde schuilkerk De Zon. Op een foto van rond 1900 zie je dat de steeg toen al bebouwd is.

Schuilkerk De Zon ontstaat in 1644, na een scheuring in de doopsgezinde kerk. De gelovigen kopen vervolgens het huis Singel 118 en bouwen op de binnenplaats een schuilkerk, met ook een uitgang hier aan de Herengracht.

Het huis aan het Singel staat bekend als het huis 'waar de zon op het dak staat'. Daaraan dankt de schuilkerk de naam De Zon; de gelovigen heten Zionisten.

Het aantal leden van schuilkerk De Zon groeit snel tot 700 gelovigen. In 1801 verenigen de doopsgezinden zich weer, en komt hier een veilinghuis, dat inmiddels ook al weer verdwenen is.

Keizersgracht 149 heet D'Koning van Zweeden; die naam staat bovenin de gevel, en aan de gevel hangt een beeld van de Zweedse koning Gustaaf II Adolf. Oorspronkelijk zit het beeld op een andere plek, en ziet de gevel er ook anders uit.

De tekening uit het grachtenboek van Caspar Philips uit 1768 laat zien hoe het pand eruitziet als het in 1621 verrijst: met een trapgevel, en het beeld 'de koning van Zweden' toen boven de poort van het koetshuis.

Mogelijk is Louis de Geer de eerste bewoner; dat zou het beeld en de naam van het pand verklaren, want hij handelt veel met Zweden en heeft een sterke band met de koning. Later woont Louis de Geer even verderop, op nummer 125, in het Huis met de Hoofden.

De Dubbele Arend verrijst in 1620 in opdracht van Nicolaes Hasselaer. Boven de deur komt een dubbele arend. De naam verwijst naar de familiebrouwerij op de hoek van de Prins Hendrikkade en de (huidige) Hasselaerssteeg. De Dubbele Arend is een ontwerp van Hendrick de Keyser en gaat een aantal keren op de schop. De gevel gaat eind 19e eeuw terug naar hoe de restaurateurs zich toen een gevel van Hendrick de Keyser voorstellen.

In 1928 koopt de Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Vereeniging het pand. In Nederland is op dat moment veel sympathie voor Zuid-Afrika. Veel Nederlanders voelen zich verwant met de blanke boeren, die een vergelijkbare taal spreken en het geloof delen met hervormde Nederlanders.

Tijdens de Boerenoorlogen (1880-1902) kiezen de Nederlanders massaal de kant van de boeren, en dat sentiment blijft lang in Nederland hangen. In veel steden krijgen in die tijd straten en pleinen de naam van boerenleiders. De Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Vereeniging past daar prima bij.

In 1952 gaat het grachtenpand verder als het 'Jan van Riebeeckhuis'; ook in de jaren 50 voelen veel Nederlanders zich nog zeer betrokken bij de witte Afrikaners.

Dat begint te keren in de jaren 60, en zeker vanaf 1980 is er in Amsterdam een sterke anti-apartheidsbeweging. In 1984 bestormen activisten het huis en gooien ze een deel van de omvangrijke bibliotheek in de gracht. Met de val van het apartheidsregime in 1994 gaat het grachtenpand het Zuid-Afrikahuis heten en wordt het een cultureel centrum.

Aan het Huis met de Hoofden is een oude legende verbonden. Volgens die legende gaat het om de zes hoofden van rovers die hier ooit proberen in te breken.

Op de dag van die inbraak zijn de rijke huiseigenaren een avondje weg. Alleen twee keukenmeiden zijn nog aanwezig. Als één van de meisjes, Anna, een broodmes staat te slijpen, hoort ze gestommel uit de kelder en het geluid van mannenstemmen. De andere dienstmeid neemt snel de benen. Anna blijft alleen achter in het grote grachtenpand.

Ze hoort hoe de rovers overleggen. Ze hebben ontdekt dat ze via een luik in de kelder naar binnen kunnen sluipen. Ze spreken af om één voor één door het luik te klimmen. Als de volgende dan roept 'ben je er?' en hij 'ja!' hoort, klimt ook hij door het luik.

Als de eerste rover zijn hoofd door het keukenluik steekt, hakt Anna hem zonder pardon het hoofd af, met het broodmes dat ze net heeft geslepen. Ze trekt vervolgens het lijk naar binnen. Als de volgende dan vraagt 'Ben je er?', roept Anna met een zware stem 'Ja!'.

Zo steken alle zes de rovers hun hoofd door het luik, en hakt Anna alle zes de hoofden eraf. Als herinnering aan deze bloedige geschiedenis komen daarna zes hoofden aan de gevel van het grachtenpand.

Guillelmo Bartolotti is één van de rijkste mannen van de Republiek. Als er in 1631 vermogensbelasting komt, blijkt maar één Amsterdammer nog rijker. Bartolotti verdient zijn geld met de handel vanuit het Oostzeegebied naar Italië.

Guillelmo Bartolotti heet eigenlijk Willem van den Heuvel; de familie neemt de naam aan van de Italiaanse koopman Giovanni Battista Bartolotti. Deze koopman, de oom van Willem, sterft kinderloos. Hij laat zijn vermogen na aan de familie, op voorwaarde dat de naam in Bartolotti verandert.

Bartolotti geeft Hendrick de Keyser opdracht om hier aan de Herengracht een stadspaleis te bouwen. In 1617 is het gebouw klaar. De gevel is helemaal gespiegeld: de rijke versieringen met maskers, banden, vazen, klauwstukken en balusters keren aan beide kanten terug. Het huis staat ook precies in het verlengde van de Driekoningenstraat, zodat je ook vanuit die straat een prachtig uitzicht op het Bartolottihuis hebt.

Het Bartolottihuis is tegenwoordig een museumhuis. De buitenkant is gerestaureerd in 1970, de zeker zo spectaculaire binnenkant rond 1995.

Hier op Huidenstraat 2 zit de ingang van het Weeshuis d Oranjeappel, het weeshuis van de collegianten. Via de poort kom je op de binnenplaats, waar het meisjesweeshuis staat en een kapel. De jongens hebben hun eigen ingang en eigen gebouw aan de Herengracht.

De meisjes leren huishoudelijke taken als koken, naaien en breien. Daarnaast moeten ze werken; zo betalen ze voor een deel hun eigen opvang. 's Avonds is er schrijfles van de speciaal aangestelde schrijfmeester. In de kleine huisbibliotheek kunnen de kinderen verantwoorde boeken lezen.

Het beroemdste weeskind is zonder twijfel Aagje Deken; zij woont meer dan 20 jaar in het weeshuis, tot ze in 1767 op haar 25e meerderjarig wordt.

In 1919 verhuist het weeshuis naar de De Lairessestraat en later naar Hilversum. De panden gaan uiteindelijk in de verkoop; er is nu alleen nog een stichting die het vermogen beheert. Met de opbrengsten betaalt de stichting projecten voor jongeren, bij voorkeur met een doopsgezinde achtergrond.

Tussen 1660 en 1662 verrijzen hier de vier Cromhouthuizen. Opdrachtgever is Jacob Cromhout, de bouwmeester Philips Vingboons. Aan het begin van de bouw heeft Cromhout nog niet alle kavels in zijn bezit; daardoor verrijzen er niet vier gelijke huizen, maar twee brede en twee smalle. Jacob Cromhout gaat natuurlijk in een breder huis wonen, nummer 366. De drie andere huizen verhuurt hij.

Vingboons laat de gevels bekleden met de dure Bentheimer zandsteen. Alle vier de huizen krijgen een typische Vingboonsgevel. De buitenkant van de vier Cromhouthuizen is nog zo goed als in originele staat.

De familie Cromhout bouwt ook de huizen hierachter aan de Keizersgracht. Die grachtenpanden krijgen nauwelijks een tuin, waardoor achter de Cromhouthuizen een riante stadstuin ontstaat. Ook het koetshuis in de Huidenstraat komt op die tuin uit.

Vijftig jaar later maakt de kleinzoon van Jacob Cromhout er een echt stadspaleis van. Op de muren komen tapijten en goudleer. De schilder Jacob de Wit en de beeldhouwer en stukadoor Ignatius van Logteren decoreren het huis. Veel van die versieringen zijn nog aanwezig in de Cromhouthuizen.

De steenrijke tabakshandelaar Jacob Nienhuys laat hier, op Herengracht 382, grootschalig verbouwen, maar nog voordat het pand klaar is, brandt het in de nacht van 15 op 16 januari 1888 helemaal af. Alleen de zandstenen gevel blijft staan. Nienhuys koopt vervolgens ook Herengracht 380 en laat beide panden slopen.

Architect Abraham Salm krijgt de opdracht om een compleet nieuw huis te bouwen. Salm heeft een grote voorliefde voor de kastelen langs de Loire en levert een ontwerp in een 16e-eeuwse renaissancestijl. Geld is geen bezwaar: Salm krijgt de vrije hand. Nienhuys krijgt daarmee een stadspaleis dat op de gracht zijn weerga niet kent.

Voor het interieur gebruikt Salm allerlei bouwstijlen, van een Moorse badkamer tot een biljartkamer in Lodewijk XVI-stijl. In het pand komen zalen voor grote ontvangsten en partijen. Daarmee wil de zeer rijke Nienhuys doordringen tot de Amsterdamse elite. In de tuin komt een spectaculair koetshuis.

Het stadspaleis krijgt de nieuwste snufjes. Herengracht 380 is het eerste huis in Amsterdam met elektrische verlichting: 300 gloeilampen. Er is stromend (warm) water, centrale verwarming en tot slot een zeer uitgebreid ventilatiesysteem, allemaal bijzonder voor eind 19e eeuw. Op elke verdieping is een watercloset met een fonteintje om de handen te wassen. Het personeel moet het doen met alleen een ouderwetse kakdoos direct naast de keuken.

Nienhuys trekt in 1891 in het nieuwe pand met zijn vrouw, vijf kinderen, een kinderjuffrouw, twee dienstboden, een gezelschapsdame, een koetsenhulp, een huisknecht en het uit zes personen bestaande koetsiersgezin. Hij blijft er tot 1910 wonen. Daarna trekt de Deutsche Bank erin; tegenwoordig zit hier het NIOD, het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie.

Aan al dat geld komt Nienhuys door als één van de eersten een tabaksplantage te exploiteren in Nederlands-Indië. Nienhuys loopt daar in no time gigantisch binnen, mede dankzij het gebruik van nauwelijks betaald personeel, de zogenaamde koelies. Die koelies krijgen een slechte behandeling. Bij Nienhuys zelfs zo slecht dat zeven van zijn werknemers in 1869 door mishandeling om het leven komen. Hoe het precies gaat, blijft wel voor altijd onduidelijk. Feit is dat Nienhuys in datzelfde jaar halsoverkop Nederlands-Indië verlaat en 'wegens gezondheidsredenen' terugkeert naar Nederland.

In 1874 gaan hier twee bestaande grachtenpanden samen om plek te maken voor een veilinghuis. Het veilinghuis zit daarvoor in het voormalige Oudezijds Heerenlogement aan de Grimburgwal. En het poortje van dat Heerenlogement verhuist mee en komt hier op de Keizersgracht terecht. Het veilinghuis blijft ook op de nieuwe plek de naam Heerenlogement gebruiken.

Het Heerenlogement is lang het deftigste hotel van de stad. Door dit poortje komen gasten als Amalia van Solms, koning-stadhouder Willem III en tsaar Peter de Grote. Hoogstwaarschijnlijk komt het zandstenen poortje uit de stadssteenhouwerij van de familie De Keyser.

De leeuwen boven op de poort raken zwaar beschadigd bij een verbouwing in 1975. Vanuit de ramen gooien werklui sloopafval boven op de leeuwen, waarna er allerlei stukken afbreken. De leeuwen zijn daarna gerestaureerd.

Schuilkerk De Zaaier ontstaat hier in 1663 op een zoldertje, opgericht door een jezuïtische priester. Er is plek voor niet meer dan enkele tientallen gelovigen, die via een trap hun schuilkerk bereiken.

Vooral vanuit de arme Jordaan stromen de katholieke gelovigen toe, en al snel is de zolder te klein en kopen de gelovigen een mouterij ernaast. De Zaaier wordt de grootste schuilkerk van Amsterdam.

De kerk moet verschillende keren dicht, omdat de katholieke autoriteiten de macht van de jezuïeten willen beperken. Maar steeds blijft hier een groep gelovigen samenkomen. Tot in de 19e eeuw blijft De Zaaier een schuilkerk; pas daarna krijgen katholieken dezelfde rechten.

In 1833 gaan de huizen hier tegen de vlakte, en in 1837 komt hier de rooms-katholieke Sint-Ignatiuskerk, in de volksmond nog steeds De Zaaier. Begin 20e eeuw verhuist de parochie naar een nieuwe, grotere kerk, De Zaaier aan de Rozengracht. Het pand hier aan de Keizersgracht wordt distilleerderij (Bootz), later magazijn, sportschool en uiteindelijk kantoorruimte.

De drie 'Groenlandse pakhuizen' verrijzen in 1620-1621 in opdracht van enkele aandeelhouders van de Noordse of Groenlandse Compagnie, die dan zeven jaar bestaat. De pakhuizen dienen voor de opslag van walvisproducten. Hier liggen walvisbeenderen, baleinen en uiteraard traan. Van de traan komen zeep, kaarsen, lampolie en allerlei smeermiddelen. De traan ligt opgeslagen in vaten op de zolders en in grote gemetselde bakken op de begane grond. Elk van deze zes meter diepe putten kan zo'n 10.000 liter traan bevatten.

In 1642 verliest de compagnie haar monopolie en verhuist de walvishandel naar het gebied ten noorden van Amsterdam. Vanwege de overlast verbiedt de stad vervolgens de opslag van traan; dat mag vanaf 1685 alleen nog in de Nieuwe Teertuinen. De putten hier aan de Keizersgracht komen niet meer in gebruik.

In de 20e eeuw worden de pakhuizen een papiergroothandel, en aan het eind van de jaren zeventig komen hier appartementen. Tijdens de verbouwing duiken 60 traanputten weer op; drie eeuwen lang ligt geen ervan in gebruik, en ze zitten volgestort met puin.

Oorspronkelijk staan rechts naast de drie Groenlandse pakhuizen nog twee vergelijkbare pakhuizen, in de volksmond 'De Twee Gevels'. In 1875 gaan die twee pakhuizen na een brand tegen de vlakte. Op de vrijgekomen grond komt een school; ook dat gebouw is inmiddels weer verdwenen. Hier staat nu een appartementencomplex.

Van Brienens hofje is in 1804 gesticht door Arnout Jan van Brienen, de vader van burgemeester Willem Joseph van Brienen. De katholieke Van Brienen zou zich per ongeluk in zijn eigen kluis hebben opgesloten; pas na lange tijd kwam hij vrij. In de benauwde uren bad hij voortdurend, en toen hij uiteindelijk naar buiten kwam, was hij vastbesloten zijn dankbaarheid te tonen met liefdadigheid.

In april 1797 koopt Van Brienen daarom het grote complex van de voormalige bierbrouwerij De Star, hier aan de Prinsengracht. De brouwerij maakt plaats voor een hoofdgebouw aan de gracht, met de regentenkamer en de kapel. Daarachter een binnenplaats met aan drie zijden woningen. Een gevelsteen boven de ingang herinnert aan Arnout Jan van Brienen.

Op het hofje is plaats voor twintig oude katholieke mannen en echtparen en zes ongetrouwde vrouwen en weduwen. De bewoners moeten zelf meubilair en beddengoed meebrengen en twintig gulden storten voor de kosten van hun begrafenis. De regels zijn streng: elke week gaan de binnenplaats en de stoep in de schrob, en poetsen de bewoners de pomp. Het hofje is in 1997 gerestaureerd; er zijn nu 26 woningen. Het hofje is door de week te bekijken.

Rond 1687 komt hier de katholieke schuilkerk De Posthoorn. De kerk zit eerst op de hoek van de Korte Prinsengracht en de Haarlemmerstraat, maar dat wordt te klein. Hier op de Prinsengracht komt het voormalige gebouw van de postkoetsdienst op Haarlem in gebruik; dat huis heet 'de Posthoorn'. Nog steeds is de posthoorn in de gevel te zien, boven de oorspronkelijke ingang van de kerk.

Om de groeiende stroom gelovigen een plek te bieden, komen later ook Prinsengracht 11 en 13 erbij. De kerk trekt vooral gelovigen uit de Jordaan, vaak mensen met een lager inkomen. De toegang loopt via een steeg aan de achterkant die uitkomt op de Brouwersgracht, de Posthoornsteeg. Die steeg zit er nog steeds en is nu de gang naar een drukkerij. In 1863 neemt de huidige Posthoornkerk aan de Haarlemmerstraat de plek van de schuilkerk over.

Het gebouw van de Eerste Hollandsche Levensverzekeringsbank is met 37 meter het hoogste kantoorgebouw van Amsterdam als het in 1905 wordt opgeleverd. Het is omstreden vanwege zijn omvang en extravagante vormgeving.

Op twee grote tableaus staat een engel die een moeder met haar kind onder haar hoede neemt en geruststellend op een polisblad wijst. Op het koperen dak staat een smeedijzeren sierhek met de initialen van de levensverzekeringsbank, E.H.L.B. Tegenwoordig is het een bedrijfsverzamelgebouw en heet het Astoria.

Hier op de Westermarkt woont in 1634 en 1635 de filosoof René Descartes. Hij brengt het grootste deel van zijn volwassen leven door in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hij woont op een groot aantal verschillende plekken, waaronder verschillende in Amsterdam.

René Descartes voelt zich thuis in Nederland. 'In welk ander land zou ik zo'n volledige vrijheid kunnen vinden', schrijft hij in een brief. Descartes hoeft zich hier niet druk te maken over censuur of over een kerk die nieuwe denkbeelden verkettert. In Amsterdam is die vrijheid helemaal groot: iedereen is hier bezig om geld te verdienen, vindt Descartes, en dat geeft hem de kans om anoniem aan zijn filosofie te werken.

In dit huis op de Westermarkt 6 krijgt Descartes een relatie met de huishoudster. Voor zover bekend is dat zijn enige verhouding. Ze krijgen een dochter, Francine, en leven een aantal jaren samen. Op vijfjarige leeftijd overlijdt Francine. Descartes regelt daarna een huwelijk voor de huishoudster en geeft haar een bruidsschat mee.

In 1637 publiceert Descartes zijn beroemdste boek: Discours de la méthode, verhandeling over de methode. Het boek verandert de wetenschap definitief. Descartes breekt met de oude wetenschappelijke traditie, die nog op de oude Grieken leunt. Wetenschap draait voor hem om waarneming, onderzoek en twijfel.

Vanaf 1635 woont Descartes buiten Amsterdam, maar hij blijft een groot deel van zijn werk uitgeven bij Amsterdamse uitgevers. De laatste jaren van zijn leven woont hij in Zweden, op uitnodiging van koningin Christina.

In 1940 huurt Otto Frank Prinsengracht 263 voor zijn bedrijf Pectacon. Hij handelt in geleermiddelen om jam te maken. De familie Frank komt eigenlijk uit Frankfurt; in 1933 komen ze naar Amsterdam, op de vlucht voor het steeds vijandiger Duitsland.

Als Annes zus Margot in 1942 een oproep krijgt om te werken in een Duits kamp, besluit het gezin, dat in de Rivierenbuurt woont, onmiddellijk onder te duiken in het Achterhuis van het bedrijf. De enige manier om in de onderduikplek te komen, is via de geheime ingang achter de draaibare boekenkast. Het pand zit zo in elkaar dat je niet zou vermoeden dat er achter de boekenkast nog een achterhuis zit. Een week later volgt de familie Van Pels. De twee families kennen elkaar al: Hermann van Pels werkt voor het bedrijf van Otto Frank. Na vier maanden komt er een achtste onderduiker bij.

761 dagen zit Anne Frank met haar familie en de andere onderduikers in het Achterhuis. Zij beschrijft haar leven als onderduikster in haar dagboeken. Op 4 augustus 1944 vallen de Duitsers het pand binnen; de onderduikers zijn verraden. Ze gaan op transport naar Westerbork en van daaruit naar Duitsland.

Anne en haar zus Margot komen om in Bergen-Belsen. Van alle onderduikers in het Achterhuis — vader en moeder Frank, Margot, Anne, vader en moeder Van Daan en hun zoon Peter, en tandarts Pfeffer — overleeft alleen Otto Frank de oorlog.

Na de bevrijding dreigt sloop voor het pand aan de Prinsengracht 263, maar als het verhaal van Anne in het Achterhuis steeds bekender wordt, groeit het verzet tegen de sloop. Dat heeft effect: halverwege de jaren '50 gaat de sloop niet door. Het pand wordt gerestaureerd, en op 3 mei 1960 opent het Anne Frank Huis.

Huis Saxenburg stamt uit 1622, maar krijgt een complete renovatie in opdracht van koopman Jean de Neufville, die Keizersgracht 224 in 1765 koopt. Alles wat we nu zien, stamt uit die tijd; alleen de kern is nog 17e-eeuws. Het huis is zeldzaam breed, met vier vensters. Rechts is een poortje met daarboven Saxenburg; dat poortje is de bediendeningang van het pand.

Jean de Neufville verdient zijn geld met de handel op de Caraïben en een aantal slavenplantages in Suriname. Daar groeit koffie.

Ook het interieur krijgt in 1765 een complete renovatie. Veel daarvan is nog origineel. Keizersgracht 224 is tegenwoordig onderdeel van het Pulitzer-hotel. Bijzonder is de marmeren schouw in de zaal aan de achterkant. De schouw is lang spoorloos en duikt weer op in een Haags bankgebouw. Echt verdwenen zijn de behangschilderingen van Isaac de Moucheron, al blijven de tekeningen daarvan wel bewaard.

Aan de gevel van Keizersgracht 268 hangt een ketting; die ketting komt voor het eerst ter sprake in 1643. Het huis wordt in 1620 gekocht door de lakenhandelaar Eliseas Haerel, die met zijn vrouw en acht kinderen uit Aken naar Amsterdam komt. Onderweg raakt hij zijn bezittingen kwijt, op een pak laken met een ketting eromheen na. Haerel zou een stuk van de ketting hebben laten vergulden en aan zijn huis hebben gehangen.

Het huis krijgt later de reputatie van spookhuis, waar vreemde geluiden klinken en het gevaarlijk is. Op 26 januari 1773 ligt er het dode lichaam van Johanna van Maasland; zij blijkt gewurgd. Haar man is het jaar daarvoor om het leven gekomen bij de brand in de Schouwburg.

In de jaren 70 wordt Keizersgracht 268-270 een hotel, maar de gebouwen zijn er zo slecht aan toe dat de brandweer het hotel sluit. De panden raken gekraakt en volledig uitgewoond; na een brand gaan ze in 1996 dicht met metselwerk. Twee jaar later stort Keizersgracht 268 in, en ook nummer 270 moet tegen de vlakte. Alleen de achterhuizen blijven staan. In 2001 verrijzen de panden opnieuw, en in 2003 krijgt het Huis met de Ketting zijn ketting terug.

Het poortje op Keizersgracht 384 is het enige dat nog herinnert aan de Schouwburg van Van Campen, die hier staat. De schouwburg brandt helemaal af op 11 mei 1772. Het poortje sluit het voorplein van de schouwburg af; aan de zijkanten van de poort zitten de loketten voor de kaartverkoop.

Na de brand gaat het terrein naar het Rooms-Katholiek Oude Armen Kantoor, dat er in 1773 nieuwe gebouwen laat zetten. De schouwburgpoort blijft als enige staan, maar de verwijzingen naar de schouwburg gaan eraf.

Op de poort staat een dichtregel van Vondel: De wereld is een speeltoneel, elck speelt zijn rol en krijgt zijn deel. Die regel staat hier ook in de 17e eeuw, maar het RKOAK haalt hem weg. In 2010 is de tekst hersteld. Toen komt ook het schild met 'schouburg' weer terug, ook al eerder weggehaald door het RKOAK.

Keizersgracht 384 is nu een chic hotel en restaurant. Het RKOAK is verhuisd naar het Liefde is het Fondament-hofje, verderop aan de Keizersgracht.

De Westerkerk is een ontwerp van Hendrick de Keyser, maar tijdens de bouw overlijdt hij, en neemt zijn zoon Pieter de Keyser het werk over. Op 8 juni 1631 gaat de kerk in gebruik. Zeven jaar later is ook de toren af. Met 87 meter is het de hoogste kerktoren van Amsterdam.

De Westerkerk staat precies op de plek waar de grachtengordel een knik maakt. Daardoor is dit terrein minder geschikt voor de rechthoekige percelen waarop de grachtenhuizen staan. De toren staat aan de Prinsengrachtkant van de kerk, om goed zichtbaar te zijn vanuit de straatjes in de Jordaan.

Boven op de toren zit de keizerskroon. Maximiliaan I geeft Amsterdam in 1489, als dank voor bewezen diensten, het recht om die keizerskroon te gebruiken. De keizerskroon heeft tegenwoordig weer de felblauwe kleur die hij vroeger ook heeft.

Het carillon in de toren is gemaakt door de gebroeders Hemony. Dat carillon klinkt elk kwartier. Tegenwoordig niet meer zo hard als vroeger; dat leidde toen regelmatig tot klachten, vooral van nieuwe bewoners die maar niet aan het geluid konden wennen.