mooiste verhalen

Elsje Christiaans uit Jutland stapt hier ergens Op 't Water aan land, in april 1644. Ze is in Amsterdam op zoek naar een beter leven, net als duizenden anderen uit heel Europa.

Elsje trekt tijdelijk in bij een slaapvrouw vlakbij. Die slaapvrouwen wachten de emigranten op de steiger op en bieden goedkope slaapplaatsen aan.

Een paar weken later, op de avond van 27 april, eist de slaapvrouw een daalder slaapgeld van Elsje, dat ze niet heeft. De volgende morgen om half acht begint de slaapvrouw er weer over en dreigt ze haar spullen af te pakken. De vrouwen krijgen ruzie, en de slaapvrouw gaat Elsje met een bezemsteel te lijf. Elsje pakt een bijl en slaat de slaapvrouw op het hoofd; die valt van de trap en blijft roerloos in de kelder liggen.

Elsje probeert nog te vluchten en springt het Damrak in, maar mensen die op de ruzie afkomen, halen haar uit het water en brengen haar naar het Stadhuis, nu het Paleis op de Dam. Daar belandt Elsje in de kerkers in de kelder.

Op 1 mei volgt haar doodvonnis. Op het schavot voor het Stadhuis wordt ze gewurgd, en gaat haar lichaam naar de Volewijck in Amsterdam-Noord, waar het aan de galg hangt, samen met de bijl waarmee ze de slaapvrouw doodslaat.

Nog dezelfde dag tekent Rembrandt Elsje. Hij maakt uiteindelijk twee tekeningen: één van de voorkant en één van de zijkant van het tafereel. Tegenwoordig hangen beide in het Metropolitan Museum of Art in New York.

Behalve Rembrandt tekent ook Anthonie van Borssom haar. Waarschijnlijk hangt Elsje op dat moment al enkele weken aan de paal, waardoor haar lichaam naar beneden is gezakt.

Jacob Dircksz de Graeff en Aeltge Boelens Loen krijgen twaalf kinderen; zes daarvan sterven op jonge leeftijd. Twee van hen, een tweeling, staan op een portret van een onbekende kunstenaar.

Het linkerkindje is Jan; hij gaat op 9 april 1617 ten doop in de Oude Kerk. Van het rechterkindje zijn er geen doopgegevens; waarschijnlijk is het doodgeboren en daarom niet gedoopt.

Het kleurverschil tussen de twee kinderen komt mogelijk door het tweelingtransfusiesyndroom, waarbij het bloed van het ene kind naar het andere stroomt. Een andere verklaring: de schilder geeft met het kleurverschil aan dat het ene kind na de bevalling nog leeft en het andere niet.

Er zijn meer van dit soort schilderijen van dode kinderen bekend, zoals de Dordtse Vierling, vier jaar later geschilderd.

Gerard Bicker staat bekend als de Dikke Bicker, en dat komt vooral door zijn portret van Van der Helst. Die schildert hem niet alleen als een dikkerd, maar ook als arrogant en rijk. De leren handschoenen staan voor de enorme welvaart van de Bickers.

Ook voor de 17e eeuw is Gerard Bicker dik; tijdgenoten pesten hem er flink mee. Hij zou 220 kilo wegen. En zijn gewicht is niet het enige dat misgaat in zijn leven. Als zoon van een zeer geslaagde vader valt er voor Gerard weinig te winnen.

Zijn vader moet hem aan een erebaantje helpen: hij wordt drost van Muiden en gaat op het Muiderslot wonen. Daar bereikt hem de waarschuwing voor de overval van stadhouder Willem II, die Amsterdam wil innemen. Gerard weet niet hoe snel hij naar Amsterdam moet, en waarschuwt zo de stad.

Voor Amsterdam is dat belangrijk: de poorten kunnen dicht en de stad houdt de stadhouder tegen. Maar de publieke opinie keert zich tegen Gerard, en schildert hem af als lafbek, die 'scheet van bangigheydt in sijn broeck'.

In de liefde zit het ook niet mee. Gerard trouwt tegen de zin van zijn vader met Alida Coninck. Dat huwelijk wordt geen succes: Gerard is niet al te trouw, en Alida laat het huwelijk ontbinden.

Gerard Bicker wordt 44. Het verhaal gaat dat hij zijn riem altijd veel te strak aantrekt om niet al te dik te lijken. Uiteindelijk trekt hij die riem zo strak aan dat het zijn dood wordt.

Altijd is Kortjakje ziek' kennen we nu als een braaf kinderliedje, maar de herkomst is heel anders.

De oudste teruggevonden voorloper komt uit 1700 en heet 'Een nieuw lied, van Ragel Valderappus, eersaeme en seer secreete vrouw, zittende op 't raedhuys van de Markus brug'. Het gaat over een jenever drinkende vrouw die misschien werkt bij de secreten, de publieke toiletten, onder de Markusbrug. Die brug ligt hier en verbindt de Breestraat met het eiland Marken.

Kortjakje seer hups en fijn
Is de meeste tijd beschonken,
Kortjakje mag geen Brandewijn
Maer het moet Jenever zijn

Altijd is Kortjakje ziek,
Midden in de week en Zondags niet

Dan gaet zy haer hert versterken
Midden in de week wil zy niet werken,

Altijd is Kortjakje ziek.
Midden in de week en Zondags niet.

Kortjakje is vroeg opgestaen,
En zy is met radde kooten
Na de Markus brug gegaen,
De jongens volgden achter aen

Kortjakje mag geen Brandewijn,
Maer het moet Janever zijn,
Daer vond zy 't Raedhuys bescheten,
Dat kon Ragel niet op eeten,

Daerom is Kortjakje ziek,
Midden in de week en Zondags niet.

De bijnaam 'Kortjakje' wijst misschien op een armoedig geklede vrouw. Een jakje is een bovenkleed voor vrouwen. De naam duikt vaker op in volksliedjes, meestal voor een vrouwelijke dronkenlap.

Er bestaan ook parodieën waarin Kortjakje een vrouw van lichte zeden is. De melodie van dit oude volksliedje wijkt af van het huidige kinderliedje en gaat terug op een oude Franse wijs.

Aan het Huis met de Hoofden hangt een oude legende. Die gaat over de zes hoofden van rovers die hier ooit proberen in te breken.

Op de dag van de inbraak zijn de rijke huiseigenaren een avondje weg. Alleen twee keukenmeiden zijn nog thuis. Als één van de meisjes, Anna, een broodmes slijpt, hoort ze gestommel uit de kelder en het geluid van mannenstemmen. De andere dienstmeid neemt de benen, en Anna blijft alleen in het grote grachtenpand achter.

Ze hoort hoe de rovers overleggen. Ze hebben ontdekt dat ze via een luik in de kelder naar binnen kunnen sluipen, en spreken af om één voor één door het luik te klimmen. Als de volgende dan roept 'ben je er?' en hij hoort 'ja!', kruipt ook hij door het luik.

Als de eerste rover zijn hoofd door het keukenluik steekt, hakt Anna het er zonder pardon af met het broodmes dat ze net heeft geslepen. Vervolgens trekt ze het lijk naar binnen. Vraagt de volgende 'ben je er?', dan roept Anna met een zware stem 'ja!'.

Zo steken alle zes de rovers hun hoofd door het luik, en hakt Anna ze er alle zes af. Als herinnering aan deze bloedige geschiedenis komen daarna zes hoofden aan de gevel van het grachtenpand.

Maria van Walenburgh en Henrick Hooft danken hun roem aan het bezoek dat de Engelse diplomaat William Temple hier in de zomer van 1678 brengt. De diplomaat schrijft er een uitgebreid verslag over. Hooft is op dat moment burgemeester van de stad.

William Temple is verkouden, en elke keer dat hij op de vloer spuugt, komt een dienstmeid de vloer schoonvegen. Als Temple daar zijn verbazing over uitspreekt, zegt zijn gastheer lachend dat het maar goed is dat zijn vrouw niet thuis is: zij zou hem meteen de deur wijzen, ook al is hij ambassadeur.

De burgemeester vertelt dat er in zijn huis zelfs twee kamers zijn waar niemand binnen mag. Die gaan maar twee keer per jaar open, alleen om schoongemaakt te worden. Temple beschrijft ook de anekdote over de dienstmeid die geen vuil in de gang wil en daarom bezoekers altijd optilt en naar de trap draagt om hun sloffen aan te doen.

Het huwelijk tussen Maria van Walenburgh en Henrick Hooft is bijzonder ongelukkig. Hooft verwijt haar dat ze onvruchtbaar is en zich rijker heeft voorgedaan dan ze is. De burgemeester maakt daar geen geheim van: tijdens een bijeenkomst met andere notabelen draagt hij eens het grafschrift voor dat hij voor zijn vrouw in petto heeft.

'Ici gist une femme, ha qui est bien / C'est pour son repos et pour le mien', dat hij ter plekke vertaalt met 'Hier ligt mijn vrouw, ha, dat gaat wel! / 'k Was haar een plaag, zij mij een hel.' Voor dat grafschrift krijgt Hooft geen kans: hij overlijdt een paar maanden eerder dan zijn vrouw.

Op de gevel van Singel 216 staan al eeuwen rode woorden en tekeningen. Het verhaal gaat dat Coenraad van Beuningen ze opschrijft. Helemaal zeker is dat niet, maar zijn naam en die van zijn echtgenote Jacoba zijn nog te lezen, net als Hebreeuwse tekens.

Van Beuningen is na een slecht huwelijk en zakelijke problemen gek geworden. Hij zwerft 's nachts schreeuwend over de grachten en stuurt brieven over het aanstaande einde der tijden. Op zijn eigen huis schrijft hij met zijn eigen bloed.

Nadat hij zijn echtgenote aanvalt, laat ze hem onder curatele plaatsen. In 1688 gaat Van Beuningen in zijn eigen huis achter slot en grendel. Hier slijt hij zijn laatste jaren, als een wild dier aan kettingen vastgeklonken in een geblindeerde kamer, en regelmatig geslagen door zijn bewaker. Hij sterft in 1693: krankzinnig, mishandeld, berooid en vergeten.

Of het verhaal over het huis met de bloedvlekken klopt, wordt waarschijnlijk nooit duidelijk. De vlekken zijn nooit onderzocht. In 1937 gaat de gevel onder de zandstraler: het vuil verdwijnt, maar de vlekken blijven. Dat wijst erop dat het bloed is, want dat trekt in de zandsteen en gaat er niet meer uit.

Weyn Ockers wordt bekend door haar rol tijdens de beeldenstorm. Ze zou samen met haar dienstmaagd Trijn een pantoffel naar een Mariabeeld hebben gegooid. Of dat echt zo is, weten we nooit: haar bekentenis komt onder marteling tot stand.

In de zomer van 1566 trekt er een beeldenstorm door de Nederlanden; op 23 augustus is de Oude Kerk aan de beurt. Woedende protestanten vernielen delen van het interieur, en Weyn Ockers zou in de Sebastiaanskapel haar pantoffel naar het Mariabeeld hebben gegooid.

Het beeld staat in het altaar van Simon Slecht, priester in de Oude Kerk. De priester verrijkt zich met de giften die het Mariabeeld krijgt. Deze 'vette offer-penningen' zijn onderwerp van veel kwaadsprekerij en spot.

Weyn Ockers zou die dag in woede zijn ontstoken toen ze het veelbesproken altaar ziet, en haar pantoffel hebben uitgetrokken om te gooien. Eerst lijken de gebeurtenissen van 23 augustus geen grote gevolgen te hebben voor Weyn en Trijn.

Anderhalf jaar later is de situatie totaal veranderd. Alva is met zijn bloedraad op een genadeloze strafexpeditie om de Hollandse ketters te onderwerpen. De bloedraad arresteert Weyn en Trijn, eerst omdat ze een stenen hondje bij het beeld van Sint Rochus zouden hebben gestolen. Dat ontkennen de vrouwen, maar even later komt de pantoffelbeschuldiging erbij.

Na twee keer martelen bekent Weyn dat ze haar schoen zou hebben gegooid. Ook Trijn ondergaat twee keer de marteling, maar zij legt geen bekentenis af. Toch zorgen de bekentenissen van haar bazin ervoor dat ook zij ter dood veroordeeld wordt. Op 22 juni worden beide vrouwen op de Dam verdronken in een met water gevuld wijnvat.

Hester Hooft groeit op in één van de rijkste Amsterdamse families, waar belangstelling voor de kunsten vanzelfsprekend is.

In 1759 logeert de bekende spion, speculant en versierder Giacomo Casanova bij de familie Hooft. Volgens Casanova is de hele buitenkant van het pand hier aan de Herengracht met marmer bekleed, en staan de dienstmeiden op ladders om dat marmer te boenen.

Casanova schrijft in zijn dagboek dat hij bijzonder verrast is dat hij met Hoofts elfjarige dochter, zonder chaperonne, in een koets naar de Amsterdamse schouwburg gaat.

Volgens zijn dagboek zegt Hester dat het elders in Europa misschien niet de gewoonte is dat een meisje alleen met een man uitgaat, maar dat ze hier in Holland leren zelfstandig te zijn. En als hij haar hand wil kussen, zegt ze: 'Waarom slechts mijn hand?' Vervolgens biedt ze hem haar mond aan en geeft ze 'heel zedig een kus, die me recht naar het hart ging', aldus Casanova.

Hester Hooft wordt niet alleen door Casanova begeerd; ze is een zeer gewilde huwelijkskandidaat. Als zeventienjarige trouwt ze met George Clifford, telg uit een beroemde, uit Engeland afkomstige familie van kooplieden, bankiers en regenten. Ze gaan wonen op Keizersgracht 203.

Hooft en Clifford zijn de over-over-over-overgrootouders van Audrey Hepburn. Clifford sterft jong, en uiteindelijk hertrouwt Hester Hooft met zeeheld Jan Hendrik van Kinsbergen.

Net om de hoek van de Paleisstraat, op anderhalve meter hoog, staat het GNOT-teken in de muur van het Paleis gekrast. Het is het symbool van Provo; GNOT is een samentrekking van God en genot.

Robert Jasper Grootveld bekrast hier in 1975 het Paleis; de politie betrapt hem en hij krijgt een boete. Bij de groep die het symbool ontwerpt, horen ook Simon Posthuma (later de vader van Douwe Bob) en Marijke Koger. Zij trekken naar Londen en horen bij het creatieve team rond de Beatles. En dat team kiest opnieuw een appel als symbool. Toeval?

Tien jaar later ontstaat computergigant Apple. Het gebruik van de naam Apple, maar vooral van het symbool, leidt tot een jarenlange, slepende rechtszaak tussen de Beatles en Apple, die pas in 2007 op een schikking uitloopt.

Ligt de oorsprong van het appeltje van Apple hier op de hoek van het Paleis? Het logo lijkt in elk geval sterk op het Provo-appeltje. Datzelfde appeltje zit ook in het wegdek op het Spui, waar de provo's vaak samenkomen. Wie van bovenaf naar het plein kijkt, ziet een Provo-appel van rode straatklinkers.