de zuidelijke grachtengordel

Deze prachtige rij halsgevels verrijst na 1717, als de goudleerfabriek die hier eerder staat in de verkoop gaat. Benjamin Dutry koopt de fabriek voor 18 duizend gulden. Dutry laat de fabriek slopen en bouwt er zeven vrijwel identieke grachtenhuizen voor terug.

Alle grachtenpanden krijgen de naam van een provincie; het land is dan nog de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën: Over-Yssel, Utrecht, Holland, Gelderland, Zeeland, Vriesland en Groeningen.

Het enige afwijkende grachtenpand is Gelderland. Het heeft als enige een dubbele stoep (ingangstrap), een monumentale ingangspartij en siervazen op de halsgevel. De provincie Gelderland ligt Dutry na aan het hart: sinds hij de heerlijkheid Haaften in de Tielerwaard koopt, hoort hij bij de Gelderse adel.

De zeven provinciën zijn beleggingsobjecten; Dutry doet ze in 1725 weer in de verkoop. Gelderland brengt het hoogste bedrag op, 16.800 gulden; het goedkoopste huis is Groningen, op nummer 693, dat 'slechts' 14.650 gulden oplevert.

Op 1 januari 1666 gaat hier het Aalmoezeniersweeshuis open. Het vervangt het oude Aalmoezeniershuis aan het Singel, dat veel te klein is geworden. Het Aalmoezeniersweeshuis heeft plaats voor 800 kinderen.

Maar al snel is het weeshuis overvol: 20 jaar later zitten er 1300 wezen. Veel kinderen moeten samen één kribbe delen. Het aantal wezen neemt toe door de groei van de stad en doordat ouders omkomen door de pest, maar er belanden ook veel kinderen te vondeling.

De omstandigheden in het Aalmoezeniersweeshuis zijn slecht: de kinderen delen niet alleen een slaapplaats, er heerst ook armoede. Het eten is eentonig en schraal: brood met boter of kaas, peulvruchten of grutten en één keer in de twee weken een stukje vlees. Het weeshuis leunt op geld van de stad en op giften. Juist in economisch slechte tijden neemt het aantal wezen toe, terwijl de inkomsten dalen.

In het Aalmoezeniersweeshuis belanden de armste kinderen. Kinderen van poorters kunnen in het Burgerweeshuis terecht, terwijl veel geloofsgemeenschappen eigen huizen hebben voor hun eigen wezen. Alleen als je voor al deze voorzieningen niet in aanmerking komt, kun je in het Aalmoezeniersweeshuis terecht.

Jongens en meisjes blijven strikt gescheiden. Jongens krijgen tot hun vijftiende onderwijs, waarna ze meestal bij een baas in de stad terechtkomen. Meisjes komen al gauw te werken in de handwerkwinkel van het Aalmoezeniersweeshuis. Met hun negentiende moeten de jonge volwassenen hun eigen brood kunnen verdienen.

In 1824 sluit het Aalmoezeniersweeshuis; de wezen die er dan zitten, gaan naar de werkkoloniën in Drenthe, waar ze zo mogelijk nog slechter af zijn. Het Aalmoezeniersweeshuis wordt vervolgens het Paleis van Justitie, en dat blijft het tot 2013. Tegenwoordig is het het meest luxueuze hotel van de stad. Hoe een gebouw kan veranderen: van opvang van de allerarmsten tot opvang van de allerrijksten. Een nacht in een kamer kost al snel 1000 euro.

Kerkstraat 61 is het koetshuis van het grachtenpand ervoor, Keizersgracht 524. Het is waarschijnlijk het mooiste koetshuis van Amsterdam. Op de begane grond zitten de paardenstal en het koetshuis. Daarboven woont de koetsier en ligt de hooi-opslag.

De woning heeft alleen ramen aan de Kerkstraat, zodat de koetsier niet in de tuin van de eigenaar van het grachtenpand kan kijken. Het koetshuis is ongebruikelijk hoog, en de gevel aan de Kerkstraat is ongebruikelijk mooi voor een koetshuis.

Keizersgracht 524 wordt in 1743 gekocht door Elisabeth Groen en Nicolaes Doekscheer. Ze kopen ook buurhuis 526 en de huizen in de Kerkstraat achter beide grachtenpanden. Het stel laat de grachtenpanden uitbundig verbouwen in rococostijl.

Elisabeth Groen en Nicolaes Doekscheer laten zich in de tuin schilderen door Hendrik Keun. Elisabeth Groen staat op de achtergrond (in het groen); ze praat met een huismeid. Nicolaes Doekscheer geeft rechts instructies aan de tuinman. Op het schilderij staan ook Hendrik (links) en Reynier (met fluit) Steenbergen, de erven van het stel.

De Gouden Bocht is het duurste en meest prestigieuze stukje van de grachtengordel. Vanaf 1662 trekt de stad de Herengracht, die eerst maar tot het Koningsplein loopt, door tot aan de Amstel.

Op dit deel van de Herengracht komen overal dubbele percelen in de verkoop, zodat de superrijken hier hun stadspaleisje neer kunnen zetten. De grachtenhuizen aan de onevenkant hebben een koetshuis aan de achterkant, in de Reguliersdwarsstraat.

In de Gouden Bocht staan geen trap- en klokgevels. Die zijn in de tweede helft van de 17e eeuw niet meer populair; in de Gouden Bocht komen daarvoor strakke classicistische gevels in de plaats.

Binnen pronken marmeren vestibules en bordessen met gestucte plafonds van Jan van Logteren en Jacob de Wit, vaak met rijkbewerkte plafondstukken van Gerard de Lairesse.

De muren in de Gouden Bocht krijgen schilderingen van Isaac de Moucheron, aangevuld met beschilderd behangwerk van Jurriaan Andriessen. De nieuwe bewoners willen hun rijkdom laten zien.

Aan de Gouden Bocht wonen de rijkste regenten, kooplieden en bestuurders van Amsterdam. Onder hen schouten, burgemeesters en bewindhebbers van de VOC en WIC. Bankiers als George Clifford, kunstverzamelaars als Gerrit Braamcamp en prominente families als De Graeff en Van Loon.

Op een klein stukje grachtengordel vormen zij een hechte en besloten regentencultuur. Met onderlinge huwelijken, onderling verdeelde bestuursfuncties en gezamenlijke investeringen behartigen zij vooral hun eigen belangen. De Gouden Bocht groeit uit tot hét centrum van macht en status in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Bijna alle grachtenpanden worden in latere jaren verfraaid en uitgebreid door nieuwe eigenaren; soms krijgen ze zelfs een nieuwe voorgevel. Bij Herengracht 475 gaat de nieuwe eigenaar Petronella de Neufville nog rigoureuzer te werk.

Ze laat het huis uit 1666 bijna helemaal slopen. Ze maakt er één van de mooiste grachtenpanden van: Huis de Neufville, ook wel Het Huis aan de Bocht. Het huis is nog grotendeels in zijn barokke staat van toen.

Het stucwerk van Jan van Logteren is overweldigend. Verschillende kamers hebben plafondschilderingen, zoals de achterkamer die je ziet op het schilderij van Adriaen de Lelie, 'De kunstkamer van Jan Gildemeester'. Andere kamers zijn gedecoreerd door Isaac de Moucheron en Jurriaan Andriessen.

Petronella de Neufville heeft het geld voor al deze pracht van haar vader; die handelt in zijde en peper. Petronella breidt het vermogen flink uit door twee keer te trouwen met rijke koopmannen. Beiden overlijden vroeg en laten hun vermogen na aan Petronella.

Petronella laat op haar beurt het huis na aan haar zoon Jacob Pieter. Jacob Pieter en zijn vrouw Cornelia komen om bij de schouwburgbrand in 1772. Bij die brand komen 18 mensen om, en gaan de schouwburg aan de Keizersgracht en de omliggende panden helemaal in vlammen op.

Adriaan en Willem van Loon komen hier in 1666 wonen. Ze zijn nog jong, pas 32 en 30 jaar oud, maar al steenrijk als zonen van Nicolaas van Loon. Adriaan en Willem laten hier op Herengracht 497 en 499 twee identieke grachtenpanden bouwen. De broers zijn getrouwd met de gezusters Huntum, Cornelia en Catharina. De zussen zijn ook nog eens nichten van de broers.

Als de echtparen Van Loon-Huntum hier gaan wonen, staan er nog nauwelijks huizen op dit stuk Herengracht. De grond komt pas in 1664 in de verkoop, en er is een groot tekort aan bouwvakkers. Omdat de Van Loons over veel geld beschikken, kunnen zij eerder (en dus duurder) bouwen dan hun toekomstige buren.

Herengracht 499 is in de 18e eeuw verbouwd en heeft daardoor een andere gevel, maar van binnen zijn beide huizen nog steeds grotendeels gelijk. Adriaan en Willem loten wie waar komt te wonen; zo krijgt Willem 497 en Adriaan 499.

Willem van Loon wordt bewindvoerder bij de VOC en burgemeester van Amsterdam. Hij en Catharina Huntum krijgen hier op nummer 497 zeven kinderen.

Adriaan van Loon en Cornelia Huntum gaan met hun drie kinderen op nummer 499 wonen. Adriaan en Cornelia blijven hier de rest van hun leven. Ze halen een 60-jarig huwelijk, maar hun drie kinderen maken dat niet mee; die overlijden allemaal vroeg. Herengracht 499 blijft twee en een halve eeuw in de familie Van Loon.

Andries de Graeff laat in 1670 hier een enorm stadspaleis bouwen. Het is één van de allerbreedste grachtenpanden en het enige met zeven ramen naast elkaar. De Graeff hoort bij de kleine groep die al decennia de Amsterdamse stadspolitiek in handen heeft. Samen met zijn broer Cornelis en de gebroeders Bicker verdelen ze de baantjes en de macht.

Boven op het pand zie je het familiewapen van De Graeff; oorspronkelijk staan daarnaast beelden van Neptunus en Mercurius.

De Graeff is steenrijk. Hij gebruikt zijn geld onder meer om de kunsten te steunen. De dichter en toneelschrijver Joost van den Vondel is één van zijn beschermelingen.

Hij laat zichzelf en zijn familie schilderen door Rembrandt en andere schilders. En de beeldhouwer Artus Quellinus maakt van Andries de Graeff een marmeren buste.

Herengracht 436 is een dubbel grachtenpand, opgeleverd in 1672. Aan de Keizersgracht krijgt het huis een koetshuis. Achter het huis staat een tuinhuis met daarop beelden van Diana en Apollo.

De plafonds zijn rijk versierd met stucwerk van Ignatius van Logteren; in het huis zitten ook beschilderingen van Jacob de Wit, maar die zijn verdwenen.

Herengracht 436 wordt al geschilderd in het jaar dat het klaar is, 1672. Op het schilderij 'De Gouden Bocht in de Herengracht vanuit het westen' van Gerrit Berckheyde is het het eerste huis rechts. Het is nog herkenbaar, maar toch duidelijk veranderd in de loop der eeuwen. Al in 1710 komt er een barokke sierlijst, met siervazen en een alliantiewapen.

Op 'Gezicht op de Herengracht bij de Leidsestraat' van Hendrik Keun uit 1774 staat het huis weer prominent, nu als eerste huis aan de linkerkant. Keun kijkt precies de tegenovergestelde kant op van Berckheyde. De sierlijst zit dan al op het huis. De buitenkant gaat daarna nog een keer op de schop.

In 1895 komt er een bank in Herengracht 436, en gaat het gebouw 'gemoderniseerd'. Dat betekent het einde voor de dubbele ingang op de bel-etage, de zogenaamde dubbele stoep. Op de foto uit 1890 is die dubbele stoep nog aanwezig. In 2001 is de oorspronkelijke ingang gereconstrueerd.

Jacques Goudstikker heeft hier vanaf 1927 de grootste kunsthandel van het land. Hij heeft een zeer uitgebreide verzameling schilderijen, waaronder Rembrandts en Vermeers. Vorsten en beroemdheden uit heel Europa kopen hier kunst. Goudstikker is een vermogend man: behalve de kunsthandel aan de Herengracht bezit hij Kasteel Nijenrode bij Breukelen en buitenplaats Oostermeer bij Ouderkerk.

Als in 1940 de Duitsers Nederland binnenvallen, vlucht de Joodse Goudstikker met vrouw en kind per boot naar Engeland. Zijn kunst laat hij achter in Nederland. Midden in de nacht gaat Goudstikker een luchtje scheppen. Hij valt door een open luik in een vrachtruim en is op slag dood. Zijn vrouw en kind slagen er uiteindelijk in om naar Amerika te vluchten.

De kunsthandel wordt een prooi voor de bezetter. In 1941 koopt topnazi Hermann Göring alle 1113 kunstwerken voor nog geen 2 miljoen gulden, een fractie van de werkelijke waarde. Het grootste deel van de schilderijen gaat naar Duitsland, voor de oprichting van Görings privémuseum. Na de oorlog komen de schilderijen in bezit van de Nederlandse staat, en belanden er veel in musea.

De familie Goudstikker eist na de oorlog de schilderijen terug; pas na een zeer langdurige juridische strijd komt er in 2006 een akkoord, en gaan 200 schilderijen naar de erven van Goudstikker. Een aantal belangrijke werken uit die collectie koopt de Nederlandse staat vervolgens weer, om ze voor de musea te behouden.

Hendrick Staets is koopman en makelaar. In 1683 laat hij zich trots portretteren voor zijn net nieuwe dubbele grachtenhuis, hier aan de Herengracht. Die plek schildert Gerrit Berckheyde tien jaar eerder ook al. Op zijn 'Gezicht op de Gouden Bocht in de Herengracht' is Herengracht 460 nog onbebouwd: het is het gat in de bebouwing in het midden, het derde gat van links.

Hendrick Staets handelt vooral op Spanje; in Cádiz woont zijn zwager en compagnon, met wie hij zaken doet. Vanaf 1682 zijn hij en zijn zwager betrokken bij het 'Asiento de Negros', het recht om slaven te leveren. De slaven gaan eerst naar Curaçao en van daaruit naar Spaanse havens in Zuid-Amerika.

Hendrick Staets is katholiek en gebruikt een deel van zijn vermogen voor de katholieke kerk in Amsterdam. Zo koopt hij een schuilkerk in de Kalverstraat, en financiert hij vermoedelijk de verhoging en verfraaiing van de schuilkerk de Krijtberg aan het Singel.

Gerrit Braamcamp is ondernemer en kunstverzamelaar. Hij heeft een grote houthandel en een scheepstimmerwerf op de Kadijken. Na de dood van zijn tweede vrouw in 1642 begint hij kunst te verzamelen.

Zestien jaar later heeft hij een enorme collectie en koopt hij huis Sweedenrijck, hier aan de Herengracht, om zijn kunst te tonen. Hij laat het pand verbouwen om zijn schilderijen op te kunnen hangen en bezoekers te ontvangen.

Musaeum Braamcampianum bestaat uit Hollandse meesters uit de zeventiende eeuw, maar er is ook veel werk uit de achttiende eeuw en zijn er tientallen Italiaanse schilderijen. In totaal zijn er 318 schilderijen, 282 tekeningen, 240 prenten en 82 beelden. Braamcamp heeft werk van Leonardo da Vinci en Rembrandt. Van die laatste hangt er onder andere 'Christus in de storm op het meer van Galilea'; dat schilderij is in 1990 gestolen uit het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston en nog altijd vermist.

In 1771 voelt Gerrit Braamcamp zijn einde naderen en besluit hij al zijn kunst te laten veilen. Hij overlijdt een paar weken voor de veiling, die wel doorgaat in zijn eigen veilingzaal. De kijkdagen trekken 12 duizend mensen. De schilderijen, tekeningen en beelden brengen meer dan een kwart miljoen gulden op. De kunst uit het Musaeum Braamcampianum raakt verspreid over de hele wereld.

De Duif is de eerste openlijke rooms-katholieke kerk die in Amsterdam verrijst na de gereformeerde machtsovername van 1578. Daar moeten de katholieken ruim twee eeuwen op wachten, want De Duif opent pas in 1796. Tot die tijd moeten de gelovigen naar schuilkerken. De Duif verrijst in eerste instantie als een eenvoudige zaalkerk met een koepeltje.

Halverwege de 19e eeuw vervallen steeds meer beperkende maatregelen tegen katholieken, en die nieuwe status vraagt om een nieuwe, veel grotere kerk. De gevel lijkt sterk op Il Gesù, de jezuïetenkerk in Rome. Bovenin de gevel, in het fronton, staat een vergulde duif.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw besluit het bisdom de kerk te slopen. Maar daar zijn de gelovigen het niet mee eens: zij weigeren te vertrekken en gaan gewoon door met diensten, zogenaamde 'kraakmissen'. Televisiepresentator Jos Brink, die om de hoek woont, leidt de kerkdiensten. In 1995 kan het Amsterdams Monumentenfonds De Duif kopen en daarna restaureren. Er zijn nog altijd oecumenische kerkdiensten in De Duif.

Huis De Vicq verrijst voor de bejaarde arts François de Vicq, die in 1665 een dubbel perceel koopt. Hij laat er een breed huis op bouwen met een voordeur in het midden. Het ontwerp is al ouderwets op het moment dat het huis er staat, en in 1730 krijgt Huis De Vicq dan ook een compleet nieuw uiterlijk. De gevel krijgt een monumentale bekroning van beeldhouwer Ignatius van Logteren. Zo ziet het er nog steeds uit.

Ook het interieur wordt verfraaid. Er komt een monumentale trap, een marmeren vloer en wandbekleding. De salon rechtsachter heeft een grote plafondschildering van Jacob de Wit, met een allegorische voorstelling met als thema 'de Dageraad verdrijft de Nacht'. De salon linksachter heeft tegen het oude balkenplafond vijf grote schilderstukken in de trant van Gerard de Lairesse, met als centraal stuk een afbeelding van 'vadertje tijd'. Achter het huis ligt een grote tuin met één van de mooiste tuinhuizen van Amsterdam. Dit tuinpaviljoen heeft beelden van Mercurius, Diana en Apollo.

Gebouw De Bazel verrijst tussen 1919 en 1926 als hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM). Het gebouw draagt de naam van de architect die het ontwerpt, Karel de Bazel. De architect ontwerpt niet alleen het gebouw, ook een groot deel van het interieur is van zijn hand. Oorspronkelijk heet het 'de Spekkoek', naar de afwisselende lagen donkere en lichtere baksteen in de gevel.

De Bazel is ook een symbool van het Nederlandse kolonialisme. De NHM speelt een belangrijke rol in het uitbouwen van de handel, en dus van het kolonialisme, in Nederlands-Indië.

Ook het gebouw laat dat kolonialisme zien: naast de ingang staan twee vrouwenbeelden die Europa en Azië uitbeelden, de twee werelddelen waar de NHM actief is. En aan de gevel, op vijf hoog, staan de beelden van drie gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië: Jan Pieterszoon Coen, Herman Daendels en Joannes van Heutsz.

Nu gelden juist zij als vertegenwoordigers van het onderdrukkende kolonialisme. Begin 19e eeuw kijkt Nederland daar nog heel anders tegenaan: juist het meedogenloze optreden van deze drie gouverneurs geldt dan als bron van de Nederlandse welvaart.

De Bazel is achtereenvolgens het hoofdkantoor van de NHM, de ABN en de ABN AMRO. Die bank vertrekt in 1999 naar de Zuidas. Tegenwoordig zit het Stadsarchief Amsterdam in De Bazel. In de voormalige kluis in de kelder liggen nu de belangrijke stadspapieren uit de IJzeren Kapel.

In het voorjaar van 1781 komt John Adams hier wonen. Hij is in de Republiek om steun, erkenning en geld te zoeken voor de onafhankelijkheidsstrijd van de Verenigde Staten. Adams en veel Amerikanen bewonderen de Republiek, en omgekeerd is er in de Republiek veel sympathie voor de Verenigde Staten. Beide landen kennen de strijd tegen buitenlandse overheersing, en beide hebben een afkeer van de Engelsen.

Aanvankelijk gaat Adams samen met twee zonen wonen op de Oudezijds Voorburgwal 143, maar al snel krijgt hij te horen dat hij meer op stand moet wonen, bijvoorbeeld hier op de Keizersgracht. Vlak bij veel rijke Amsterdamse financiers met wie hij onderhandelt over leningen aan de nog jonge republiek. En vlak bij de Latijnse School, waar hij zijn zonen naartoe stuurt. Die zijn daar helemaal niet op hun plaats en vertrekken al snel naar Leiden.

Het lukt John Adams om in Amsterdam een aantal leningen los te krijgen voor de Verenigde Staten. In 1782 komen de eerste miljoenen over. Het verblijf in Amsterdam is niet makkelijk voor John Adams: in de zomer van 1781 wordt hij ernstig ziek en krijgt hij zware koortsen.

Adams loopt waarschijnlijk malaria op door muggen in het vieze Amsterdamse grachtenwater. Zes weken lang is hij vrijwel bewusteloos; kinine redt zijn leven. Maanden later kan hij nog nauwelijks een pen vasthouden, en de rest van zijn leven blijft hij last houden van koortsaanvallen.

John Adams wordt in 1782 de eerste Amerikaanse ambassadeur in Nederland, en in 1797 de tweede president van de Verenigde Staten. Zoon John Quincy Adams, die Amsterdam maar saai vindt, wordt in 1825 de zesde president.

Het Deutzenhofje is het grootste hofje uit de 17e eeuw. Het is in 1692 gesticht uit de erfenis van Agneta Deutz. Zij laat haar geld liever na aan een goed doel dan aan haar enige zoon, wiens levensstijl ze zeer afkeurt.

De erfenis van Agneta Deutz is zo groot dat het hofje extra fraai kan worden gebouwd; ook blijft er geld over voor onderhoud en een jaarlijkse toelage voor de bewoners. Die krijgen bovendien elk jaar 40 manden turf, 2 kazen, 20 pond boter, 20 pond rijst en 20 pond kaarsen.

Boven de deur staat:
<center>Deutzenhof
Agneta Deutz laat hier haar liefde en godsdienst blijken
Den armen tot een troost, tot voorbeeld aan den rijken
Anno 1692</center>
Daarboven staan de familiewapens van haar twee echtgenoten, Van Beresteyn en Meerman.

Het Deutzenhofje bestaat uit drie grote grachtenpanden aan de Prinsengracht en een hofje daarachter, met negentien huisjes rondom een grote binnentuin. Elk huisje heeft twee kamers boven elkaar.

Het hofje is bestemd voor ongehuwde gereformeerde vrouwen op leeftijd. De bewoonsters moeten in vrede met elkaar leven, elkaar bij ziekte bijstaan, de boel netjes houden, geen sterke drank drinken, en zij mogen 's nachts geen gasten toelaten zonder toestemming van de regenten.

In 1964 groeit het hofje met 4 huizen in de Kerkstraat; in totaal zijn er nu 31 woninkjes. Er wonen nog steeds oudere dames. Het hofje is niet te bezichtigen.

Het Walenweeshuis verrijst rond 1670 naar een ontwerp van Adriaen Dortsman. Het gebouw vervangt het vorige Walenweeshuis aan de Lauriergracht, dat veel te klein is geworden. Het weeshuis vangt kinderen op uit de Franstalige calvinistische gemeenschap.

Al eind 16e eeuw komen er grote groepen Franstaligen uit de Zuidelijke Nederlanden naar Amsterdam. Zij zijn op de vlucht voor de harde onderdrukking door de katholieke inquisitie. Vanaf 1685 komen daar hugenoten uit Frankrijk bij; na de Bartholomeusnacht zijn zij hun leven in Frankrijk niet meer zeker.

Het Walenweeshuis komt niet zomaar op deze plek. Dit gebied heet ook wel de Walenhoek: tussen Prinsengracht en Lijnbaansgracht verrijst een hele wijk speciaal voor de veelal Franstalige textielindustrie. De meisjes uit het Walenweeshuis komen als naaister terecht bij de vele bedrijfjes in de buurt, zogenaamd om een vak te leren, maar veelal vooral als goedkope arbeidskracht.

In het Walenweeshuis blijven jongens en meisjes strikt gescheiden; ze hebben zelfs ieder een eigen ingang aan de Vijzelgracht. Vanaf 1971 zitten Maison Descartes en het Franse consulaat in het gebouw.

Louisa Holthuysen komt hier in 1855 met haar ouders wonen. Haar vader vergaart een fortuin als koopman, en dat fortuin en het huis erft Louisa na de dood van haar ouders.

In 1861 trouwt ze met Abraham Willet; beiden zijn dan 36 jaar oud, en ze trouwen op huwelijkse voorwaarden. Louisa houdt volledige zeggenschap over haar eigendommen. Ze geeft haar man een toelage van 4.000 gulden per jaar.

Het echtpaar geniet van kunst, theater en muziek. Louisa bouwt een kunstcollectie op met werk van eigentijdse Franse en Nederlandse meesters. Na het overlijden van Abraham in 1888 blijft Louisa kinderloos achter.

Ze laat haar huis, inboedel en kunstcollectie na aan Amsterdam, op voorwaarde dat het een museum wordt dat hun beider namen draagt. In het huis zijn nu verschillende ingerichte stijlkamers, die een beeld geven van het leven van de Amsterdamse elite in de 18e en 19e eeuw.

Herengracht 539 verrijst in 1670 voor burgemeester Nicolaas Pancras. Het grachtenpand staat op een dubbel perceel, en er hoort ook een koetshuis in de Reguliersdwarsstraat bij.

Het pand raakt in de jaren 60 van de 20e eeuw ernstig verwaarloosd. Bij de restauratie blijft alleen de voorgevel staan. Daarachter komt een betonnen skelet, afgebouwd met monumentale interieuronderdelen uit de 17e en 18e eeuw.

Het interieur ziet er nu weer redelijk origineel uit. Op de eerste verdieping zitten plafondschilderingen die tijdens de verbouwing tevoorschijn komen achter een verlaagd plafond.

In het MET in New York hangt een schoorsteenstuk uit dit huis. Al in 1716 verkopen de kinderen van Nicolaas Pancras de 'Apollo en Aurora' van Gerard de Lairesse. De Apollo en Aurora zouden portretten zijn van de kinderen van Nicolaas Pancras. Het schoorsteenstuk komt uiteindelijk in New York terecht.

Stadspaleis De Vergulde Turkse Keijser verrijst in 1670 op een dubbel perceel. Een eeuw later krijgt het een nieuwe gevel, en sinds die tijd blijft die ongewijzigd.

Begin 18e eeuw gaat het huis in de verhuur aan de Russische koopman Dimitri Solowjow. Hij nodigt tsaar Peter de Grote uit als die in 1717 naar Amsterdam komt; de tsaar blijft vier maanden.

In april van dat jaar vertrekt de tsaar naar Parijs. Het stadspaleis blijft volledig uitgewoond achter. De stad betaalt om het huis weer te herstellen.

Volgens de overlevering verblijft keizer Napoleon hier als hij in oktober 1811 Amsterdam bezoekt. Het huis is dan eigendom van zijn broer, koning Lodewijk Napoleon.

Het Huis met de Kolommen is sinds 1927 de burgemeesterswoning. Daarvoor is het van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, het machtigste bedrijf van het land. Directeur Karel van Aalst schenkt het pand aan de gemeente, op voorwaarde dat het als burgemeesterswoning dient.

Vanaf 1927 is Herengracht 502 steeds de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester. Op de eerste etage zijn de officiële ontvangstruimtes, op de tweede de vergaderruimte, en de bovenverdiepingen zijn als privéwoning ingericht.

Herengracht 502 verrijst in 1671-1672; de tuin strekt zich helemaal uit tot de Keizersgracht. Op Keizersgracht 607 staat een groot koetshuis met stallen. Aan de Herengracht is het niet alleen een luxe woonhuis, maar ook een pakhuis: aan de straat liggen vier grote pakhuisdeuren.

Paul Godin is de eerste bewoner. Hij is bewindhebber van de West-Indische Compagnie en rechtstreeks betrokken bij het organiseren en financieren van de slavenhandel.

Eind 18e eeuw laat Andries Deutz het huis uitgebreid verbouwen. Uit die tijd stammen de representatieve zalen en kamers die het nu zo geschikt maken als burgemeestershuis.

Herengracht 520 is één van de grootste grachtenpanden van Amsterdam. Het is gebouwd in 1686, maar uitgebreid verbouwd in 1726. Hier woont Jeronimus de Haze. Hij is zeer rijk, maar niet geliefd; hij staat bekend als rancuneus en hebzuchtig.

Het huis van Jeronimus de Haze is één van de doelwitten tijdens het aansprekersoproer in 1696. Met een list weet De Haze te voorkomen dat de menigte zijn huis leeghaalt. Hij laat bedienden handenvol muntgeld op straat gooien. Mensen gaan graaien, bukken en vechten om geld. Daarmee koopt Jeronimus de Haze letterlijk tijd. In die tijd komt de schutterij, die 'het roofgierig grauw' verjaagt.

De erfgenamen van Jeronimus de Haze laten het pand in 1726 uitgebreid verbouwen. Van binnen is het pand uitbundig versierd. Herengracht 520 heeft een prachtige monumentale gang, met een trappenhuis vol houtsnijwerk. De zalen hebben beschilderde behangsels, schoorsteenstukken en stucwerk. Jeronimus' dochter Anna wil met de verbouwingen laten zien dat zij de rijkste vrouw van de stad is.

Museum Van Loon laat de geschiedenis van de Van Loons zien; het huis is sinds 1884 in handen van de familie. Er hangen een groot aantal portretten van Van Loons, en je ziet hoe een welgestelde Amsterdamse familie leefde. Er zijn behangsels van Jurriaan Andriessen te zien, meubels en servies.

Keizersgracht 672 en 674 zijn samen gebouwd en heten de Van Raey-huizen. Ze verrijzen in 1669 in opdracht van Jeremias van Raey, die Adriaen Dortsman hier twee identieke grachtenhuizen laat neerzetten.

Op nummer 674 gaat Van Raey zelf wonen; nummer 672 verhuurt hij, als eerste aan de schilder Ferdinand Bol.

Achter het huis ligt een formele grachtentuin; het huidige ontwerp gaat terug op een kaart uit 1679, als Ferdinand Bol hier nog woont. Het koetshuis sluit de tuin af en staat aan de Kerkstraat; er is ook ruimte om de paarden te stallen.

Op de bovenverdieping woont de koetsier. Die bovenverdieping van het koetshuis lijkt ramen naar de tuin te hebben, maar die ramen zijn geschilderd en onecht. Anders zou het personeel in de tuin kunnen kijken, en dat moet voorkomen worden.