Vincent van Gogh in Amsterdam

Vincent van Gogh bezoekt in zijn Amsterdamse periode meerdere keren kerkdiensten in de Oudezijds Kapel, zoals de Sint-Olofskapel dan heet. Zo hoort hij hier op 15 juli 1877 zijn oom Stricker preken in de kerkdienst van zondagochtend. De dienst wordt slecht bezocht, en Vincent zit voornamelijk tussen de weeskinderen.

Het buurtje met de nauwe straatjes rondom de kerk, met de Zeedijk en de Teertuinen, vindt Vincent een "zeer aardig gedeelte van de stad" dat hem doet denken aan hartje Londen.

Vincent van Gogh wil theologie gaan studeren aan de universiteit van Amsterdam. In Amsterdam bereidt hij zich voor op het toelatingsexamen. Oom Johannes Paulus Stricker is daarbij belangrijk: hij is predikant en treedt in Amsterdam op als mentor van Vincent. Vincent bewondert de geestdrift en passie van zijn oom en bezoekt graag kerkdiensten waar Stricker preekt.

Op 10 februari 1878 schrijft Vincent zijn broer Theo dat hij twee keer per week les krijgt van oom Stricker. Vincent bezoekt de Strickers regelmatig thuis, hier aan de Geldersekade, vaak wel enkele keren per week. Hij drinkt er koffie na de kerk, bezoekt verjaardagen, brengt feestdagen met hen door en gaat er weleens eten.

Vincent van Gogh kan ook goed opschieten met hun dochter Kee, die met haar man Christoffel Martinus Vos in een huis aan de Prinsengracht woont. Enkele jaren later, als Vos overleden is, wordt Vincent hevig verliefd op zijn nicht Kee en doet hij haar een huwelijksaanzoek.

Hier in de Zionskapel komt Vincent van Gogh luisteren naar de Engelse dominee Adler. Van Gogh geeft hier zelfs een tijdje zondagsschoolles aan arme kinderen uit de buurt.

De Zionskapel richt zich op het bekeren van joden tot het christendom, en dominee Adler staat bekend als zeer conservatief. De familie Van Gogh is niet blij met de bezoeken van Vincent aan de Zionskapel.

De keus om hier met regelmaat te kerken zegt niet veel over de voorkeur van Vincent van Gogh; hij bezoekt ook regelmatig de veel liberalere Franse en Engelse kerk.

Vincent van Gogh bezoekt de schilderijencollectie in het Trippenhuis regelmatig. Het bezoek is in die tijd gratis. In een brief aan zijn broer Theo beschrijft hij zijn bezoek op tweede pinksterdag 1877: "Voor ik naar Stricker (zijn oom) ging liep ik nog even op het Trippenhuis om enkele schilderijen nog weer eens te zien, gij weet wel welke."

Al voordat hij in Amsterdam komt wonen, bezoekt Vincent van Gogh het Trippenhuis. In 1873 schrijft hij: "Weet je dat men te Amsterdam een groot nieuw gebouw zal maken in plaats van het Trippenhuis, dat vind ik best, het Trippenhuis is te klein & vele schilderijen hangen zóó dat men ze niet goed zien kan." Dat nieuwe gebouw is het Rijksmuseum zoals wij dat kennen. Als Vincent in 1877 in Amsterdam komt wonen, is de bouw al begonnen.

Op 25 november 1881 staat Vincent van Gogh hier voor de deur van de woning van zijn oom, de predikant Johannes Paulus Stricker. Vincent is hopeloos verliefd op zijn dochter Kee en hoopt haar te spreken. Maar Kee ziet Vincent niet zitten en laat zich niet zien. Vader Stricker verzekert Vincent dat hij haar uit zijn hoofd moet zetten.

Kee is in 1878 weduwe geworden en woont weer bij haar ouders. Vincent kent de familie Stricker goed; Johannes Paulus Stricker is Vincents mentor als hij een paar jaar eerder in Amsterdam woont.

In de zomer van 1881 wordt Vincent verliefd op Kee, als die een paar weken in Etten bij de familie Van Gogh logeert. Vincent biecht dan zijn liefde voor haar op en vraagt haar ten huwelijk. Haar antwoord is "Nooit, neen, nimmer."

Vincent laat zich niet uit het veld slaan en blijft haar benaderen. Maar beide families zijn ertegen en gebieden Vincent zich gedeisd te houden en ondertussen verder te zoeken naar een ander meisje. Vincent mag Kee niet meer zien, maar zijn liefde blijft sterk, en hij blijft haar brieven schrijven.

In een uiterste poging reist hij in november 1881 naar Amsterdam. In de drie dagen die Vincent er blijft, ziet hij Kee niet. Hij vertrekt onverrichter zake uit de stad en legt zich neer bij zijn lot.

Hier aan het Jonas Daniël Meijerplein 13 krijgt Vincent van Gogh les in Grieks en Latijn; zijn leraar is classicus Maurits Mendes da Costa. Van Gogh heeft de klassieke talen nodig, want ze horen bij het toelatingsexamen voor de studie theologie. Vincent bereidt zich in Amsterdam op die studie voor.

Zijn leraar is maar twee jaar ouder, maar toch is Vincent van Gogh zeer onder de indruk van hem. Hij schrijft aan zijn broer Theo: "men moet het woord genie niet te ligt in den mond nemen, ook al gelooft men dat daarvan meer in de wereld nog is dan velen wel meenen, maar een zeer merkwaardig persoon is Mendes zeker en ik ben blij & dankbaar met hem in aanraking te zijn."

Toch lukt het Vincent niet om de talen onder de knie te krijgen. Als duidelijk is dat hij het toelatingsexamen niet kan halen, geeft hij de lessen op. In juli 1878 vertrekt Van Gogh teleurgesteld uit Amsterdam, terug naar Brabant.

In oktober 1885 schildert Vincent van Gogh hier twee schilderijen, terwijl hij wacht op de trein in station Westerdok. In de wachtruimte schildert hij 'Stadsgezicht in Amsterdam', achter het station 'De Ruyterkade in Amsterdam'. Van Gogh is in Amsterdam om het net geopende Rijksmuseum te bezoeken.

Tien jaar eerder woont de schilder ruim een jaar in Amsterdam, van mei 1877 tot juli 1878. Maar in 1885 woont hij weer in Nuenen en heeft hij net 'De aardappeleters' geschilderd.

Van Gogh schildert 'Stadsgezicht in Amsterdam' en 'De Ruyterkade in Amsterdam' heel snel. Een week later stuurt hij de werken op naar zijn broer Theo. In het begeleidende briefje verontschuldigt hij zich over de staat van de schilderijen:

"De twee schetsjes van Amsterdam zijn tot mijn spijt nogal beschadigd. op reis waren zij nat geworden, toen zijn de paneeltjes krom getrokken bij 't droogen en is er stof in gaan zitten. Toch stuurde ik ze om U te laten zien dat als ik in een uur tijd ergens een impressie er op wil smeeren, ik dit begin te kunnen..."

Stadsgezicht in Amsterdam hangt sinds 2024 in het Rijksmuseum, De Ruyterkade in Amsterdam in het Van Gogh Museum.

De oom van Vincent van Gogh heeft hier een boek- en kunsthandel. Vincent bezoekt de zaak van oom Cor regelmatig. In de brieven aan broer Theo schrijft Vincent hoe oom Cor in 1878 zijn kunstzaal opnieuw laat inrichten. Oom Cor speelt een belangrijke rol in Vincents leven: niet alleen als hij in Amsterdam woont, maar ook al daarvoor en daarna.

Cor van Gogh is in 1881 de eerste die Vincent in opdracht tekeningen laat maken: een serie stadsgezichten van Den Haag. Verheugd schrijft Vincent aan Theo: "Theo, het is bijna wonderbaarlijk!!! ..CM. komt, bestelt 12 kleine pentekeningen bij mij, gezichten op Den Haag, na er een paar gezien hebben die af waren voor een rijksdaalder per stuk, de door mij vastgestelde prijs. Met de belofte dat als ik ze naar zijn zin maak, hij er nog 12 zal bestellen, maar waarvoor hij de prijs hoger zal bepalen dan ikzelf." Uiteindelijk koopt Cor van Gogh achttien stadsgezichten van neef Vincent.