sporen van de WIC

Het West-Indisch Pakhuis is gebouwd in 1642 als opslagruimte. Hier ligt wat de WIC binnenbrengt uit het Atlantische gebied: van de beverhuiden uit Nieuw-Amsterdam tot goud uit West-Afrika en ruwe suiker en tabak uit Brazilië en het Caraïbisch gebied.

Behalve opslag is het West-Indisch Pakhuis ook slachthuis; hier maakt de compagnie het vlees klaar voor de reis naar West-Afrika om slaven op te halen, en daarna door naar Zuid-Amerika en de Caraïben.

Om kosten te besparen is het West-Indisch Pakhuis van 1647 tot 1674 ook het hoofdkantoor. Het prestigieuze West-Indisch Huis in de Haarlemmerstraat gaat daarna in de verkoop.

Hier vergaderen de bewindvoerders, en hier stelt de compagnie de contracten voor levering van tot slaaf gemaakten op. Het contract met plantagehouder David Nassy blijft bewaard. Het is hier opgesteld; Nassy koopt 'Eenhondert Veerthien stucx Negros', 114 tot slaafgemaakten.

Uiteindelijk gaat de WIC in 1674 failliet en herrijst aan het Singel. Het West-Indisch Pakhuis wordt ook de opslag van die tweede WIC. Nog altijd staan de letters GWC, de 'Geoctroyeerde West-Indische Compagnie', op de gevel.

Het West-Indisch Huis is het eerste hoofdkantoor van de West-Indische Compagnie. Hier vergaderen de heren XIX, het bestuur van de WIC. En hier krijgt Peter Stuyvesant de opdracht om Fort Nieuw-Amsterdam op te richten.

De WIC houdt zich niet alleen bezig met de handel op Noord- en Zuid-Amerika, maar probeert ook de Spanjaarden en Portugezen zoveel mogelijk schade toe te brengen. Elk schip krijgt 40 à 50 soldaten mee, en regelmatig overvalt de compagnie vijandelijke posten of schepen. In 1630 lukt het de WIC om delen van Brazilië te veroveren; tot 1654 is daar een Nederlandse kolonie.

In eerste instantie is de WIC tegen de slavenhandel, maar in 1635 verandert dat standpunt. De WIC ontwikkelt dan de zogenaamde driehoekshandel. Vanuit Nederland vertrekken schepen met wapens, textiel, metaalwaren en alcohol naar West-Afrika. Daar ruilt de compagnie de goederen tegen tot slaaf gemaakte mensen, die naar Amerika gaan. In de koloniën gaan ze naar plantagehouders; de schepen keren terug naar Nederland met suiker, tabak, cacao, koffie en andere koloniale producten.

De WIC heeft het financieel steeds erg moeilijk. De oorlogsactiviteiten slorpen de winst op, en de winsten uit de slavenhandel kunnen dat niet compenseren. De compagnie moet bezuinigen en kan het dure pand hier aan de Haarlemmerstraat niet meer betalen. In 1647 verhuist de WIC daarom naar het West-Indisch Pakhuis.

In 1675 trekt de West-Indische Compagnie in de voormalige Voetboogdoelen. Eigenlijk is het de tweede WIC: in 1674 zijn de schulden van de eerste WIC zo opgelopen dat de compagnie wordt opgeheven. Een jaar later herrijst de WIC dus, en vestigt ze zich hier; de ruimte is beschikbaar nadat de herberg in de Doelen failliet gaat.

Om de kosten te drukken gaat het aantal bewindvoerders en directeuren omlaag. Maar voor de rest blijft alles bij het oude, met als belangrijkste inkomstenbronnen in die jaren de handel in slaafgemaakten en goud.

De WIC zorgt voor schepen die naar West-Afrika varen om daar slaafgemaakten te kopen; die gaan vervolgens naar Suriname en de Caraïben, waarna de schepen met goud, zilver en de opbrengst van de slavenplantages terug naar Nederland varen. De zogeheten driehoekshandel.

Vlak voor de heroprichting van de WIC is Nederland de kolonie Nieuw-Amsterdam (New York) definitief kwijtgeraakt, maar Suriname en een deel van Guyana zijn nu vast in handen van Nederland; de WIC organiseert de ontwikkeling van die kolonies. Om het bestuur over Suriname te verbeteren, komt in 1683 de Sociëteit van Suriname; een particuliere organisatie die Suriname bestuurt alsof het haar eigendom is.

Eind 18e eeuw komt er een eind aan de WIC: economisch gaat het slecht, en het rijk wil het bestuur over de kolonie Suriname overnemen. In 1792 wordt de WIC opgeheven; de Sociëteit van Suriname houdt het drie jaar langer vol, daarna neemt het rijk ook het bestuur van Suriname over.

In de 17e eeuw staat hier een suikerbakkerij. De suiker komt van een slavenplantage in het Caraïbisch gebied. Er staan veel suikerbakkerijen in de stad; het verwerken van de ruwe suiker is een belangrijke industrie in Amsterdam.

De suikerbakkerij verhuist in 1737 naar de Lauriergracht. Suikerbakkerijen zorgen voor stank en brandgevaar, en dat moet zoveel mogelijk naar de rand van de stad. De volksbuurt Jordaan is dan ook veel geschikter, vindt het stadsbestuur.

In de steeg (aan de kant van de Nieuwe Nieuwstraat) zit nog een gevelsteen van suikerbakkerij De Drie Suykerbrooden. Waarschijnlijk heeft de naam op de onderste regel van de gevelsteen gestaan. De gevelsteen is teruggevonden bij opgravingen naar het oude Geertruidenklooster, dat hier ooit stond.

Een suikerbrood is in de 17e eeuw een grote, harde kegel geraffineerde suiker. In de suikerbakkerijen wordt de ruwe suiker uit Suriname verwerkt tot dit soort suikerbroden, die enkele kilo's kunnen wegen. Ook op het Rokin heeft een suikerbakkerij met de naam De Drie Suykerbrooden gezeten.

Deze gevelsteen is een replica. De oorspronkelijke steen is na een brand in 1974 kwijtgeraakt. Bij een antiquair dook later het origineel op en het Douwe Egbertsmuseum kocht die steen. Het origineel is nu in het Tabaksmuseum in Joure.

De gevelsteen verwijst niet naar een koffiewinkel maar naar het beroep van de bewoner. Gijsbert Rebel was pakker van beroep, een pakker is iemand die goederen voor verzending verpakt in vaten, kisten, balen enz.. Het vat komt overeen met vaten zoals die in een Nederlands wrak in de buurt van Texel zijn gevonden.

De vaten werden door gespecialiseerde tot slaafgemaakten in Suriname gemaakt. Uit archieven blijkt dat deze slaven voor veel hogere bedragen verhandeld werden dan de tot slaafgemaakten die de koffieplantages bewerkten.

Helemaal boven de hijsbalk zit nog een gevelsteen. Die is aangebracht bij de restauratie. Er staat: Stadsherstel, gereedschap spnat de kroon.

Deze gevelsteen uit 1727 komt uit de Vijzelstraat 16. Dat pand moest tegen de vlakte toen de stad de Vijzelstraat in 1917 verbreedde. Na de bouw van het badhuis is de gevelsteen hier in 1924 ingemetseld.

Op een oude foto van de Vijzelstraat zie je dat de steen oorspronkelijk een stuk breder is, met breed uitwaaiende ornamenten aan beide kanten. Er zijn meer gevelstenen in de stad die verwijzen naar de koloniale handel in koffie, bijvoorbeeld IN DRIE BOONSTRVYCKE in de Sint Nicolaasstraat 38, of daar vlakbij T SERNAEMSE KOFFIVAT, op nummer 58.