de verdwenen klooster

In 1389 wordt hier het eerste vrouwenklooster van Amsterdam gesticht, het Oude Nonnenklooster. Als hier gebouwd wordt, ligt het klooster nog buiten de stad; pas bij de stadsuitbreiding van 1425 komt het binnen de stadsgrens te liggen, en aan het eind van de 15e eeuw staat hier ook de stadsmuur.

Het klooster krijgt deze naam pas als er andere kloosters komen en dit vanzelfsprekend het oude klooster wordt. Het geld voor het klooster komt van de steenrijke Gerard Dou, die de Moderne Devotie aanhangt en dus terug wil naar een puurdere vorm van katholicisme.

In het klooster zijn alleen kapitaalkrachtige vrouwen welkom. Het klooster weet een groot aantal landerijen en huizen, zowel binnen als buiten de stad, te kopen, waardoor het Oude Nonnenklooster het rijkste klooster van Amsterdam wordt.

De nonnen hebben inmiddels de strenge regels van de Moderne Devotie achter zich gelaten, en er komt veel kritiek op hun wereldlijke levensstijl. Ze ontvangen gasten en familie, zelfs mannen.

Na de alteratie in 1578 komt het klooster in beslag; hier komen gasthuizen. De nonnen worden schadeloos gesteld: ze krijgen wat huisjes op het terrein en een uitkering voor de rest van hun leven.

De toegangspoort van het oude klooster is in 1603 vernieuwd en krijgt in 1736 beelden. De poort is nu nog te zien aan de Oudezijds Achterburgwal.

In 1394 verrijst hier het Reguliersklooster; het klooster ligt buiten de stad en heeft een gracht om zo toch veilig te zijn voor rovers. Van het klooster is helemaal niets meer te zien. Bij opgravingen zijn de fundamenten van de kloosterkerk teruggevonden.

Laat in de middag van 13 oktober 1532 breekt er brand uit in het klooster; de monniken zijn dan de vespers aan het zingen. Het brandt op vier plekken tegelijk, dus is er al snel het vermoeden van brandstichting, maar bewijs daarvoor komt er nooit. Het klooster gaat grotendeels verloren, en ook het graan dat opgeslagen ligt voor de armen in de winter gaat verloren.

Na de brand willen de Regulieren hun klooster herbouwen, maar dat verbiedt het stadsbestuur: er zijn al 19 kloosters die een groot deel van de stad innemen, en dat is meer dan genoeg, vindt de stad. De Regulieren besluiten daarop te vertrekken naar een klooster in Heiloo.

Het terrein blijft na de brand zo'n tien jaar braak liggen. Daarna mag Willem Bardes, de schout van Amsterdam, hier bouwen. Hij laat een prachtige buitenplaats, Reguliershof, aanleggen, waar hij met grote regelmaat verblijft en hoge gasten ontvangt.

Later komt hier een herberg met een doolhof, het Rode Doolhof. Zo vlak bij de Regulierspoort op het huidige Rembrandtplein ligt de herberg ideaal voor reizigers die na sluitingstijd van de poort aankomen. In 1666 wordt hier de Keizersgracht aangelegd en verdwijnen de laatste sporen van het Reguliersklooster.

Vlak voor 1400 wordt hier het Sint-Claraconvent gesticht, in het zuidelijkste blok tussen Nes en Oudezijds Voorburgwal. Het gebouw loopt niet helemaal door tot de Grimburgwal; daar staat eerst nog de stadsmuur. Als de muur tegen de vlakte gaat, laat het klooster er huurhuizen neerzetten.

Op het terrein van het klooster wonen ook een aantal proveniers: mensen die zich inkopen om zo kost en inwoning te krijgen.

Na de alteratie in 1578 mogen de zusters op het terrein blijven wonen, al neemt de stad, zoals bij elke katholieke instelling, wel het eigendom over. De gebouwen gaan daarna één voor één in de verhuur.

Het Agnietenklooster stamt uit 1397. In 1419 krijgt het klooster het privilege om een kapel te bouwen. De houten kapel brandt in de grote stadsbrand van 1452 tot de grond toe af.

In 1470 verrijst een nieuwe kapel, in de gotische stijl die dan in Amsterdam in de mode is. De Agnietenkapel staat er nog steeds en is één van de weinige gebouwen die nog herinneren aan de vele kloosters die vooral hier aan de Oudezijde van de stad hebben gestaan.

De kloosterkapel is een zogenaamde dubbelkapel: een houten tussenvloer verdeelt de kapel in een bovenkerk en een benedenkerk. De bovenkerk is alleen voor de nonnen en uitsluitend via het klooster toegankelijk. De benedenkerk is voor leken en dus vanaf de straat bereikbaar. Dubbelkapellen herken je aan de dubbele rij vensters boven elkaar; behalve de Agnietenkapel heeft ook de kapel van het Begijnhof zo'n dubbele rij vensters.

Na de alteratie komt het klooster in beslag en gaat het tegen de vlakte om plaats te maken voor woonhuizen. De kapel blijft: op de begane grond komt het magazijn van de Admiraliteit, en de bovenverdiepingen worden het Atheneum Illustre.

Het Nieuwe Nonnenklooster wordt gesticht in 1403. De Nonnensloot scheidt het van het Oude Nonnenklooster. Het klooster heeft meerdere ingangen aan de Turfmarkt, één daarvan met een poort met een beeltenis van hun patroonheilige Dionysius, met het afgehakte hoofd onder de arm.

Het klooster verdient vooral geld met de pachtinkomsten uit de uitgebreide bezittingen in Noord-Holland. In de laatste jaren voor de alteratie vallen die inkomsten weg: buiten de stad zijn de geuzen heer en meester, en die willen niet dat er pacht betaald wordt aan katholieken in Amsterdam.

De zusters zijn gedwongen om grote delen van hun complex te verhuren en beginnen laken te weven om aan inkomsten te komen. Na de alteratie zijn de zusters hun klooster en hun bezittingen kwijt, maar ze mogen op het terrein blijven wonen en krijgen alimentatie.

Het Margrietenklooster, of het Sint-Margarethaconvent, wordt opgericht in 1406. Het begint als een simpel woonhuis met een achtererf. Het klooster groeit snel: in 1406 zijn er zes nonnen, in 1471 al 41.

Het klooster beslaat dan het hele blok tussen Nes, Enge Lombardsteeg, Oudezijds Voorburgwal en Sint Pietershalsteeg. De nonnen leven van het brouwen van bier en van de opbrengsten van huizen en land.

Ook ontvangen de nonnen belangrijke gasten. Zo verblijft in 1531 een jonkheer uit het gevolg van de koning van Denemarken in het klooster. Hij is Luthers en verspreidt de nieuwe denkbeelden onder de nonnen; ze blijven vertwijfeld achter. Tien jaar later wordt de pater van het klooster verbannen, ook hij verdacht van Lutherse denkbeelden.

Na de alteratie komen de gebouwen en bezittingen in beslag bij de stad. Wel krijgen de nonnen een alimentatie, afhankelijk van hun leeftijd, tussen de 25 en 120 gulden per jaar. Het klooster telt dan nog twintig religieuze bewoonsters.

In 1409 wordt hier het Paulusbroederklooster gesticht. Daarvoor wonen de broeders nog in een huis aan de Nes. De Paulusbroeders zijn geen gewijde monniken, maar lekenbroeders: gewone burgers die leven alsof ze kloosterling zijn.

Het klooster ligt in 1409 nog net buiten de stad, maar al in 1425 breidt de stad uit tot aan de Kloveniersburgwal, en ligt het klooster binnen de stad.

De broeders hebben de ruimte: meestal wonen er maar zo'n veertig broeders op het enorme terrein. De stad probeert dan ook steeds om stukken over te nemen. Dat lukt uiteindelijk aan de Kloveniersburgwal, waar het Bushuis en het Dolhuis verrijzen. Ook nemen de broeders de weesjongens op die lijden aan de weeshuisziekte.

Na de alteratie in 1578 is het met het klooster gedaan; de broeders krijgen een huisje bij de proveniers op het Sint-Jorishof en mogen daar blijven wonen zolang ze leven. De kerk van het klooster gaat naar de Waalse Kerk en is nog steeds als kerk in gebruik.

Het Sint-Barbaraklooster verrijst tussen het Sint-Claraklooster en het Maria Magdalenaklooster. Waarschijnlijk verrijst het omdat het druk wordt in het Sint-Claraklooster. In de meeste kloosters mogen niet meer dan 60 zusters wonen.

Economisch heeft het klooster het niet makkelijk. Om rond te komen verrijzen op het terrein huizen voor de verhuur. Verder verdienen de zusters geld met weven. Ook doen de zusters voor 10 gulden per jaar de was voor de Oude Kerk.

In 1578 wordt Amsterdam protestants; vier jaar later wonen er nog 16 zusters in het Barbaraklooster. Zij krijgen levenslang alimentatie van de stad, maar het klooster en de grond komen in beslag en gaan beetje bij beetje in de verkoop. Het enige dat nu nog naar het klooster verwijst, is de Sint Barberenstraat.

Het Magdalenaklooster wordt in de eerste jaren van de 15e eeuw gesticht; aan deze kant van de stad verrijst in die jaren het ene na het andere klooster. Van het klooster resteert nog een deel van de noordmuur; die muur maakt nu deel uit van de turfpakhuizen. Het is één van de weinige nog originele overblijfselen van de Amsterdamse kloosters.

Het Magdalenaklooster wordt in 1579 opgeheven. De stad geeft het terrein aan het leprozenhuis. Dat kan de zorg voor zieken betalen met de huuropbrengsten van huizen op het terrein.

De overgebleven 13 nonnen mogen tot hun dood op het terrein blijven wonen en krijgen een alimentatie van in totaal ƒ855, in termijnen uitbetaald.

Het Ceciliaklooster wordt waarschijnlijk rond 1350 op deze plek gesticht; in 1411 komt de naam voor het eerst voor in de archieven. Het hoofdgebouw staat aan de Oudezijds Voorburgwal, de kapel in de huidige Prinsenhofssteeg, die toen de Sint Ceciliensteeg heet.

De zusters leven van giften, van de verhuur van woningen en van de pacht van grond. Ook hebben ze een aantal koeien. In de winter staan die hier in het klooster op stal; in de zomer lopen ze op weiden buiten de stad.

Dat gaat goed tot 1573, als de geuzen buiten de stad toeslaan en de koeien van de zusters in beslag nemen. Vijf jaar later, na de protestantse machtsovername, is het ook met het Ceciliaklooster zelf gedaan. Na de alteratie wordt het klooster omgebouwd tot een verblijf voor belangrijke gasten van het stadsbestuur: het Prinsenhof.

De vroegste vermelding van het Sint-Catrijnenklooster komt uit 1412. Mogelijk begint dit klooster aan de overkant van de Oudezijds Achterburgwal; rond 1420 zou het dan naar deze plek zijn verhuisd.

De zusters beginnen als een lekenklooster, maar worden steeds strenger; in 1457 wordt het Catrijnenklooster een volwaardig klooster. De zusters zonderen zich volledig af van de buitenwereld. Enkele zusters krijgen de rol van buitenzuster; alleen zij mogen buiten de kloostermuren komen, en alleen voor de strikt noodzakelijke contacten met de buitenwereld.

Het klooster heeft een flink aantal huurhuizen, en de zusters leven van de huur. Ze verdienen ook geld met het vetmesten van vee op hun kloosterterrein.

Na de alteratie komt het complex in handen van de huiszittenmeesters, die zich met de armenzorg bezighouden: ze delen brood en turf uit. Later komt hier de Admiraliteit, de marine van Amsterdam, die een groot nieuw gebouw neerzet op het terrein van het Sint-Ceciliaklooster en het Sint-Catharijneklooster. Van het oorspronkelijke kloostergebouw is niets bewaard gebleven.

Op 15 mei 1414 schenkt Coptgin Ysebrandtsz een lap grond aan de 'susteren' van Sint-Lucia om een klooster te starten. Het zijn goede jaren voor het Amsterdamse kloosterleven.

Onder invloed van de Moderne Devotie zoeken veel gelovigen naar de kern van hun geloof: een sober leven in dienst van God. Het Sint-Luciënklooster staat in die traditie en groeit snel.

De zusters brouwen hun eigen bier, bakken brood en houden koeien. Met weven verdienen ze geld, net als met de opbrengst van een aantal huurhuizen dat het klooster geschonken krijgt.

Een eeuw later keert het tij voor de Amsterdamse kloosters. De stad is inmiddels overvol, en het steekt dat de kloosters grote delen van de stad in handen hebben. De belastingvrijstelling voor het klooster vervalt, en bijverdienen wordt steeds moeilijker.

Het leven voor de zusters van Sint-Lucia wordt in de loop van de 16e eeuw steeds moeilijker. Het eind komt op 26 mei 1578, als Amsterdam overgaat in protestantse handen.

De zusters mogen nog een aantal maanden in het Sint-Luciënklooster wonen, maar moeten dan plaatsmaken voor het Burgerweeshuis. Wel mogen ze de zes huisjes houden die ze bezitten in de Sint Luciënsteeg. Daar gaan de overgebleven 16 zusters wonen; ze krijgen hun leven lang een alimentatie van de stad. De laatste van de Luciënzusters overlijdt in 1635.

Tussen Kalfsvelsteeg en Langebrugsteeg ligt het Mariaklooster. Rond een binnenhof liggen een eetzaal, slaapvertrekken, kapel, hooihuis, brouwerij, patershuis, weverij en een wasserij. En dat allemaal voor maximaal 60 zusters.

Aan de Rokinkant ligt het klooster aan het water, zonder kade. Dat waarborgt de privacy voor de zusters, maar is voor de stad een groot probleem: al het verkeer aan deze kant van de Amstel moet door de nauwe Nes.

Op 2 november 1541 breekt er brand uit in het klooster. De kostbaarheden en boeken komen in veiligheid, maar de muren en daken storten in. Na onderzoek luidt de conclusie: onroomsen, dus ketters, hebben de brand gesticht.

Na de alteratie in 1578 mogen de zusters nog even in een deel van de gebouwen blijven, maar beetje bij beetje verdwijnt het Mariaklooster om plaats te maken voor woonhuizen en bedrijven.

In 2012 duiken in een kelder van Nes 116-118 menselijke botten op. Na onderzoek blijkt hier de begraafplaats van het klooster te liggen; de botten gaan terug, en de begraafplaats ligt nog altijd onder het gebouw.

Het Sint-Ursulaklooster beslaat het blok tussen de Korte Spinhuissteeg en het Rusland; het klooster komt voor het eerst ter sprake in 1419. Het ligt tussen de Oudezijds Achterburgwal en de Kloveniersburgwal.

De elfduizend maagden verwijzen naar de legende van Sint-Ursula. Zij sterft de marteldood voor haar christelijke geloof, in Keulen, samen met elfduizend maagden die haar vergezellen. De heilige Ursula is in de middeleeuwen één van de bekendste en meest aanbeden heiligen.

Op het terrein van het Ursulaklooster vindt in 1550 de eerste openbare anatomische les plaats; de snijmeester is een Italiaanse professor. Na de alteratie in 1578 verhuist de anatomische les naar de bovenzaal van de Kleine Vleeshal aan de Nes.

Vanaf 1560 is de economische toestand van de kloosters zo slecht dat de zusters stukjes van hun land beginnen te verkopen. Daarop verrijst het Dolhuis. Na de alteratie in 1578 verdwijnt het klooster definitief. Er is nu niets meer van het Ursulaklooster over.

In 1578 wordt Amsterdam een protestantse stad en sluit het zich aan bij de opstand. Katholieke gebouwen gaan dicht of komen in beslag, ook het Sint-Geertruidenklooster. Om plunderingen door burgers te voorkomen, komen er wachters bij het klooster.

Het haalt weinig uit: groepen protestanten vallen de kloosters aan. Van alles verdwijnt of sneuvelt, van kerkzilver tot meubilair. Ook de piëta van het klooster ontkomt niet aan de vernielzucht.

De piëta is een voorstelling van een bedroefde Maria die de gestorven Jezus op haar schoot draagt. De plunderaars hakken de gezichten weg. Om erger te voorkomen begraven de nonnen het bovenste deel van het beeld op hun begraafplaats. Pas 400 jaar later, in 1985, komt het weer boven. Het beeld is nu te zien in het Amsterdam Museum.

Het Sint-Geertruidenklooster komt voor het eerst ter sprake in 1432, maar is zeker ruim daarvoor gesticht. Door de ligging aan de relatief dure noordwestkant van de stad blijft het een klein klooster. Aan de oostkant grenst het Geertruidenklooster aan het Onze Lieve Vrouwegasthuis.

Het klooster is redelijk welvarend; het heeft nauwelijks betalende inwonende gasten, proveniers, nodig om rond te komen. Als één van de weinige vrouwenkloosters houden de zusters zich bezig met het kopiëren van handschriften.

Het kloosterterrein ligt tussen Suikerbakkerssteeg en Sint Geertruidensteeg aan de Nieuwezijds Voorburgwal. De Nieuwe Nieuwstraat loopt dwars door het voormalige kloosterterrein. Na de alteratie komt er een suikerbakkerij in de kloosterkapel, vandaar de Suikerbakkerssteeg.

In 1440 wordt hier het Cellebroedersklooster gesticht. De broeders houden zich bezig met ziekenzorg, en dat is met de vele pestepidemieën een zware taak. Op het terrein verrijst een pesthuis, en komt er een begraafplaats.

Het klooster is zoveel mogelijk afgesloten van de buitenwereld. Het kloosterterrein heeft slechts enkele ingangen en poortjes en weinig vensters. Om tijdens epidemieën contact met anderen zoveel mogelijk te vermijden, hebben de Cellebroeders een eigen galerij in de Oude Kerk.

Het klooster ligt tussen Nes en Rokin, van Kalfsvelsteeg tot Wijde Lombardsteeg. Na de alteratie neemt het stadsbestuur het klooster over; stukje voor stukje gaat de grond in de verkoop aan particulieren die er huizen op bouwen. Bij opgravingen in 1914 komen een deel van de kapel en van de begraafplaats weer boven.

Het Bethaniënklooster is een klooster voor 'gevallen vrouwen' die aan een nieuw leven willen beginnen. Het wordt gesticht tussen 1450 en 1460. Eigenlijk wil de stad in die tijd niet nog meer kloosters binnen haar muren, maar dit klooster is toch welkom, omdat Amsterdam behoorlijk in haar maag zit met de opvang van bedelaressen, dieveggen en prostituees.

Het klooster neemt in zijn glorietijd het blok tussen Oudezijds Achterburgwal, Kloveniersburgwal, Barndesteeg en Bethaniënstraat in. De zusters leven volgens de strenge regel van Augustinus.

In 1462 krijgt het klooster toestemming voor de bouw van een kerk op het terrein. Het klooster vangt niet alleen vrouwen op die in de problemen zijn geraakt, maar is ook in trek bij rijke nonnen en vrouwen die een vroom en zedig leven willen leiden. Deze zogenaamde proveniersters leggen een bedrag op tafel en krijgen in ruil daarvoor kost en inwoning.

In de eerste jaren wonen er 220 zusters; zij houden zich onder andere bezig met het vetmesten van koeien en leveren de ossen voor schuttersmaaltijden. In de 16e eeuw daalt de populariteit en ontstaan er geldproblemen. Beetje bij beetje verkopen en verhuren de zusters delen van het terrein. Dwars over het terrein komt in 1525 de Koestraat, zodat daar huisjes voor de verhuur kunnen komen.

Na de alteratie komt het kloosterterrein in onteigening, en verdwijnt de orde. De 9 overgebleven zusters vinden onderkomen in het Begijnhof of achter het Clarissenklooster, en in 1609 is de laatste verdwenen of overleden. Alleen in de Barndesteeg blijven nog restanten van het klooster behouden: stukjes muur, delen van de constructies en keldergewelven.

Twee eeuwen lang heeft hier een beeld uit het Minderbroedersklooster aan de muur gehangen, als uithangbord voor de kroeg die hier op de hoek van de Oudezijds Achterburgwal en de Monnikenstraat zat. Deze hoek is ook ongeveer de plek waar de ingang van het Minderbroedersklooster zat.

Het beeldje is 82 centimeter lang en rond 1520 gemaakt. Het heeft waarschijnlijk ergens hoog in het klooster gezeten, zodat het de beeldenstorm van 1566 en de alteratie van 1578 overleeft. Na de alteratie is het beeldje een tijdlang spoorloos.

Rond 1700 kopen Dirk Braambergen en Fijtje Dirckx het hoekpand. Of de monnik hier dan al hangt, of dat zij hem plaatsen, is onduidelijk. Maar Dirk en Fijtje zijn katholiek, en het zal geen toeval zijn dat ze dit huis kopen en dat hier, op de plek waar ooit het klooster stond, een monniksbeeld hangt.

De Munnik wordt een bekende uitgaansgelegenheid. Het beeld krijgt een dikke pleisterlaag en wordt witgeschilderd. Zo is het beschermd tegen weer en wind en lijkt het van steen. Een monnik als uithangbord voor een kroeg is heel normaal: de broeders stonden bekend als stevige drinkers, en dat is ook na de protestantse machtsovername niet vergeten.

Eind 19e eeuw gaat het hoekpand tegen de vlakte, en koopt museum Amstelkring het beeld. Daar verdwijnt de pleisterlaag, en blijkt dat het beeld van hout is. Het is nu in de collectie van museum Ons' Lieve Heer op Solder.

We staan hier midden op het terrein van het Minderbroedersklooster. Het klooster is erg groot. Alleen het hoofdgebouw beslaat al dit huizenblok van Bloedstraat, Monnikendwarsstraat, Monnikenstraat en Gordijnensteeg. Het terrein om het hoofdgebouw heen loopt door tot de Molensteeg en de Barndesteeg.

Bij opgravingen in 2000 komen restanten van het hoofdgebouw weer boven; bovengronds is alles verdwenen, op een houten beeld na, dat nu in de collectie van Museum Ons' Lieve Heer op Solder zit.

Het Minderbroedersklooster is niet erg welkom in de stad als de monniken in 1462 met het plan komen om een klooster te bouwen. Het stadsbestuur vindt de stad vol genoeg met kloosters, en bovendien brengt de komst van nog een klooster financieel niets op. Pas als de Bourgondische landsheer Filips de Goede een dwingende aanbevelingsbrief naar Amsterdam stuurt, komt er toestemming om het klooster te bouwen. Het wordt meteen het grootste mannenklooster van de stad.

Het gaat de minderbroeders in eerste instantie goed; ze zijn streng in de leer en fel tegen de hervormingsbeweging van Luther en Calvijn. Tijdens de beeldenstorm in 1566 is het klooster daarom een voornaam doelwit van de protestantse opstandelingen. Op 26 september 1566 bestormt een woedende menigte het complex en plundert en vernielt het interieur.

Een jaar later zijn de rollen omgekeerd. Als reactie op de beeldenstorm komt de Spaanse inquisitie naar Amsterdam, en Alva neemt persoonlijk zijn intrek in het klooster met zijn Raad van Beroerten, beter bekend als de bloedraad. Veel opstandelingen krijgen strenge straffen; anderen wachten de vervolging niet af en vluchten, vaak naar Duitsland.

De minderbroeders steunen de inquisitie openlijk en preken vol haat tegen de protestanten. Weer een paar jaar later betalen ze daar een hoge prijs voor. Na de alteratie van 1578, de overgang naar het protestantisme, jagen de protestanten alle monniken van het klooster de stad uit. Het klooster wordt in de jaren daarna omgebouwd tot een woonwijk. Al wat er over is, is het monniksbeeld.

Boven het altaar in de refter van het Agnietenklooster hing een groot altaarstuk, gemaakt door Jacob Corneliszn van Oostsanen. Het is één van de weinige kunstwerken uit de Amsterdamse kloosters die nog bestaan.

Na de machtsovername door de protestanten is het schilderij verzaagd en zijn alle religieuze elementen weggehaald. Het middengedeelte en de bovenkant ontbreken daardoor, en wat rest, zijn de portretten van de opdrachtgevers die links en rechts van een religieuze afbeelding stonden. Tot 1920 zaten deze fragmenten aan elkaar geplakt en leek het één schilderij.

Op het schilderij staat de familie Elbertsen: links de mannelijke leden, op het rechterfragment de vrouwelijke leden. Vader Korsgen Elbertsen staat links voor, erachter zijn zonen en mogelijk een schoonzoon.

Op het rechterfragment staat vooraan, in het wit, dochter Margriet Corsgendr; zij was non in het Sint-Agnietenklooster. Naast haar moeder Geertruyt, en daarachter haar zussen. In het klein zijn de vroeg gestorven kinderen van het gezin afgebeeld.

Margriet is de opdrachtgeefster voor dit schilderij, dat ter nagedachtenis aan haar ouders ontstaat. Zij schenkt het aan het Agnietenklooster. Uit een reconstructie blijkt dat het schilderij waarschijnlijk veel groter is geweest.

De Waalse Kerk is voor de protestantse machtsovername de kerk van het Sint-Paulusbroederklooster. In de stad is er een grote Franssprekende groep uit de Zuidelijke Nederlanden. Voor een deel zijn dat protestantse Walen die vluchten voor de inquisitie en de bloedraad van Alva; later komen ook hugenoten, die Frankrijk ontvluchten na de Bartholomeusnacht.

De Fransen vormen een eigen gemeenschap en blijven hun eigen taal spreken. Na de machtsovername door de protestanten krijgen ze hun eigen kerk, de Waalse Kerk, in het begin ook wel de Franse Kerk genoemd.

De Fransen bouwen ook een eigen weeshuis en bejaardenhuis aan de Lauriergracht in de Jordaan. Die zijn verdwenen, maar in de Waalse Kerk is nog elke week een dienst in het Frans.

Het Clarissenklooster is één van de laatste kloosters die zich in Amsterdam vestigen. Het initiatief komt van een rijke Amsterdammer, Jan de Wael; hij krijgt de paus en de bisschop mee in 1495, maar het stadsbestuur zit niet te wachten op nog een klooster.

Een derde van de stad is al in handen van kloosters, en bovendien is het bestuur bang dat het voor het onderhoud moet opdraaien, omdat de Clarissen een bedelorde zijn en geen eigen inkomsten hebben. De stad verbiedt de gilden om mee te werken aan een nieuw klooster; wie het toch doet, wordt verbannen.

Maar een tweede poging in 1513 kan de stad niet tegenhouden — al gelden er wel strenge voorwaarden: het terrein mag niet te groot worden, en meer dan 30 Clarissen mogen er niet wonen. Lang kunnen de Clarissen niet van hun klooster genieten: na de alteratie in 1578 gaan alle kloosters dicht. De Clarissen hebben het geluk dat ze op hun terrein mogen blijven wonen; op een deel van hun terrein komen huisjes voor de zusters uit andere opgeheven kloosters.

De mildheid van het nieuwe calvinistische en anti-katholieke stadsbestuur is niet toevallig. Veel nonnen komen namelijk uit voorname en rijke families, die invloed blijven houden. Langs de huisjes ontstaan straatjes, die later de namen krijgen van het Eerste, Middelste en Derde Klooster en Dwarsklooster. Deze stegen gaan halverwege de 20e eeuw tegen de vlakte.

Je loopt er zo voorbij, maar dit is nog steeds het poortje dat ooit toegang gaf tot het Gasthuishof. Aan dat hof stond de Gasthuiskerk, een grote kapel, gebouwd in 1403.

De Gasthuiskerk is de kerk van het Nieuwe Nonnenklooster. Na de alteratie wordt dat de mannenzaal van het Pietersgasthuis. Op het open binnenterrein komen in 1645 negen huisjes, en dan verrijst ook de poort.

De poort en de gang zijn nu helemaal opgenomen in de gevelwand, maar nog steeds intact. De gang komt uit op de binnenplaats.