wandeling: tussen Reguliersgracht en Amstel

Louisa Holthuysen komt hier in 1855 met haar ouders wonen. Haar vader vergaart als koopman een fortuin. Na de dood van haar ouders erft Louisa dat fortuin en het huis.

In 1861 trouwt ze met Abraham Willet. Ze zijn dan allebei 36 jaar en trouwen op huwelijkse voorwaarden. Louisa houdt volledige zeggenschap over haar eigendommen.

Ze geeft haar man een toelage van 4.000 gulden per jaar. Het echtpaar geniet van kunst, theater en muziek.

Louisa bouwt een kunstcollectie op met werken van Franse en Nederlandse meesters uit haar eigen tijd. Na het overlijden van Abraham in 1888 blijft Louisa kinderloos achter.

Ze laat haar huis, inboedel en kunstcollectie na aan Amsterdam. De voorwaarde is dat het een museum wordt dat hun beider namen draagt.

In het huis zie je nu verschillende ingerichte stijlkamers. Ze geven een beeld van het leven van de Amsterdamse elite in de achttiende en negentiende eeuw.

Aartsengel Michaël verslaat de draak aan Herengracht 579. Dit verbeeldt de strijd tegen het kwaad. De aartsengel staat boven op een olifantenkop.

Koekbakker Pieter van Schoorel laat deze gevelversiering bij de bouw in 1664 aanbrengen. De olifantenkop is het symbool van de koekbakkers.

Zij gebruiken kruiden uit Azië, net als de olifanten die mensen in de zeventiende eeuw kennen.

Het blok van Herengracht 571 tot en met 581 wordt als één geheel gebouwd. De vier kopers van de grond spreken af om samen te bouwen.

Ze kiezen voor één doorlopende gevel met steeds dezelfde verdeling van de ramen. Ook krijgt het blok een gemeenschappelijk dak van nummer 571 tot en met 581.

Oorspronkelijk hebben alle huizen een hoge trap met de ingang op de eerste verdieping. Dat is nog te zien op een tekening uit het grachtenboek van 1768.

In de loop van de tijd maken bijna al deze hoge ingangen plaats voor een ingang op straatniveau.

Adrianus Bonebakker wordt op negentien juni 1792 aangenomen als meester in het Amsterdamse goud- en zilversmidsgilde. Vanaf dat moment mag hij als edelsmid werken.

Tien jaar later koopt hij samen met Dirk Bennewitz de zilversmidwinkel hier aan de Herengracht. De zaak groeit snel uit tot de belangrijkste goud- en zilversmidwinkel van het land.

Bennewitz en Bonebakker maken de symbolische stadssleutels van Amsterdam. In 1816 krijgen ze de belangrijke opdracht voor een zilveren tafelservies.

Kroonprins Willem II en Anna Paulowna krijgen dit servies bij hun huwelijk. Delen van het 419-delige servies staan nu in het Rijksmuseum.

Het hoogtepunt voor de zilversmid is de kroon die Willem II voor zijn kroning in 1840 bestelt. Hij wil een spectaculaire kroon, maar de staatskas is bijna leeg.

Voor 1.470 gulden maken de zilversmeden een kroon van verguld zilver, glasstenen en 72 imitatieparels. Die kroon wordt nog steeds gebruikt, voor het laatst bij de inhuldiging van Willem-Alexander in 2013.

Maria van Walenburgh en Henrick Hooft danken hun roem aan het bezoek van de Engelse diplomaat William Temple in de zomer van 1678. Temple schrijft er een uitgebreid verslag over. Hooft is dan burgemeester van Amsterdam.

William Temple is verkouden. Telkens als hij op de vloer spuugt, komt een dienstmeid de vloer schoonvegen.

Wanneer Temple daar zijn verbazing over uitspreekt, zegt zijn gastheer lachend dat het maar goed is dat zijn vrouw niet thuis is. Zij zou hem meteen de deur wijzen, ook al is hij ambassadeur.

De burgemeester vertelt dat niemand in twee kamers van zijn huis mag komen. Ze gaan maar twee keer per jaar open, alleen voor een schoonmaakbeurt.

Temple beschrijft ook een dienstmeid die geen vuil in de gang wil. Daarom tilt ze bezoekers op en draagt ze hen naar de trap, waar ze hun sloffen aantrekken.

Het huwelijk van Maria van Walenburgh en Henrick Hooft is bijzonder ongelukkig. Hooft verwijt haar dat ze onvruchtbaar is en zich rijker heeft voorgedaan dan ze is.

De burgemeester maakt daar geen geheim van. Tijdens een bijeenkomst met notabelen draagt hij het grafschrift voor dat hij voor zijn vrouw in gedachten heeft: “Ici gist une femme, ha qui est bien / C’est pour son repos et pour le mien.”

Hij vertaalt het ter plekke als: “Hier ligt mijn vrouw, ha, dat gaat wel! / ’k Was haar een plaag, zij mij een hel.” Hooft krijgt geen kans om het grafschrift te gebruiken. Hij overlijdt enkele maanden vóór zijn vrouw.

Manuel de Belmonte, in de Joodse gemeenschap bekend als Isaac Nuñez, is koopman en diplomaat. Vanaf 1664 vertegenwoordigt hij de koning van Spanje in de Republiek.

Belmonte weet de relatie tussen de Republiek en Spanje weer normaal te maken, nog geen twintig jaar na het einde van de Tachtigjarige Oorlog.

De uitbreiding van het rijk van de Franse zonnekoning Lodewijk XIV maakt samenwerking nodig. Beide landen vrezen een Franse inval.

Hoe belangrijk Belmonte is, blijkt tijdens de staatsbegrafenis van admiraal Michiel de Ruyter. De baron loopt helemaal vooraan in de rouwstoet, nog vóór veel Hollandse hoogwaardigheidsbekleders.

Belmonte heeft ook veel invloed binnen de West-Indische Compagnie. Hij is tussenpersoon bij de levering door de WIC van 1.600 à 1.800 slaafgemaakte mensen aan Spaans West-Indië.

In het huis aan de Herengracht, het 'Hof van Belmonte', komen veel belangrijke gasten. Onder hen zijn diplomaten, kunstenaars en intellectuelen.

Romeyn de Hooghe maakt eind zeventiende eeuw een ets van het hof. Daarop komt de baron net aan. Omgeven door pracht en praal deelt hij aalmoezen uit.

Manuel de Belmonte laat zich zien als een man met status die ook oog heeft voor zwakkere mensen.

Op de gevel van Singel 216 staan al eeuwen rode woorden en tekeningen. Volgens het verhaal schrijft Coenraad van Beuningen ze op. Helemaal zeker is dat niet.

De namen van Van Beuningen en zijn echtgenote Jacoba zijn nog te lezen, net als Hebreeuwse tekens.

Na een slecht huwelijk en zakelijke problemen wordt Van Beuningen krankzinnig. Hij zwerft ’s nachts schreeuwend langs de grachten en stuurt brieven over het naderende einde der tijden. Op zijn eigen huis schrijft hij met zijn bloed.

Nadat hij zijn echtgenote aanvalt, laat zij hem onder toezicht plaatsen. In 1688 wordt Van Beuningen opgesloten in zijn eigen huis.

Hij slijt hier de laatste jaren van zijn leven. Als een wild dier ligt hij vast aan kettingen, opgesloten in een geblindeerde kamer. Zijn bewaker slaat hem regelmatig.

In 1693 sterft hij, krankzinnig, mishandeld, berooid en vergeten. Of het verhaal over het Huis met de Bloedvlekken waar is, wordt waarschijnlijk nooit duidelijk.

De vlekken zijn nooit onderzocht. In 1937 wordt de gevel gezandstraald. Het vuil verdwijnt, maar de vlekken blijven.

Dat lijkt erop te wijzen dat het bloed is. Bloed trekt in zandsteen en is daarna niet meer te verwijderen.

De Collectie Six is het familie-erfgoed van de familie Six. Jan Six legt in de zeventiende eeuw de basis. Hij verzamelt kunst en laat zich portretteren. Latere generaties breiden de verzameling uit.

De grootste uitbreiding volgt wanneer Hendrik Six in 1822 met Lucretia van Winter trouwt. Zij erft de helft van de beroemde verzameling oud-Hollandse en Vlaamse meesters van haar vader Pieter van Winter.

Het familiehuis aan Herengracht 511 staat van boven tot onder vol schilderijen, antieke vazen, beelden, boeken en munten. De collectie trekt bezoekers uit binnen- en buitenland.

Oorspronkelijk is de verzameling veel groter. Vanaf 1907 worden werken geveild. Het Rijk koopt veel daarvan, waaronder 'Het melkmeisje' van Vermeer.

Vanaf 1915 is Amstel 218 Huize Six. Daarvoor woont de familie aan de Herengracht. Ze moet vertrekken wanneer haar huis wordt gesloopt voor de verbreding van de Vijzelstraat.

Huize Six is op aanvraag te bezoeken. Je ziet er het beroemde portret van Jan Six door Rembrandt en werk van Paulus Potter, Frans Hals en Govert Flinck. Ook woont hier nog steeds de tiende Jan Six.

Dit koopmanshuis wordt in 1689 gebouwd door meestertimmerman Jan van Lier. De naam De Twee Zeegoden verwijst naar de goden op de klauwstukken aan beide kanten van de halsgevel.

Links zit de Romeinse zoetwatergod Neptunus. Hij verschijnt als een naakte man met een baard, scheepsanker en schepenkroon.

Rechts zit Poseidon, in de Griekse mythologie de god van de zee en schepper van de wateren. Hij heeft hier een waterrad.

Mogelijk staat Neptunus voor het IJ en Poseidon voor de Amstel. Dezelfde combinatie zie je bij het Paleis op de Dam.

De geveltop wordt toegeschreven aan Anthonie Turck. Oorspronkelijk is de top nog rijker versierd. In het grachtenboek van Caspar Philips staat boven op de gevel ook een gekroonde vogel.

Pakhuizen De Zon en De Maan worden rond 1670 gebouwd in opdracht van koopman Hendrick Staets. Hij woont om de hoek, aan Herengracht 460.

Tot in de negentiende eeuw blijven de pakhuizen in bezit van de familie Staets. De gevelsteen wordt in 2006 geplaatst voor de tachtigste verjaardag van Hengeveld, oud-directeur van Stadsherstel.

De gouden letters in het onderschrift vormen samen zijn achternaam. Rechts staat zijn paraaf.

Herberg Plaets Royael wordt in 1694 gebouwd. De gelagkamer dient niet alleen als herberg. Mensen vergaderen er, houden veilingen en ondertekenen er notarisakten.

Zo worden hier op 30 augustus 1731 vijf Spaanse uitgaven van Joan Blaeus 'Atlas Maior' geveild.

In Plaets Royael zijn regelmatig optredens. In 1771 betaalt een heer voor een optreden elf stuivers. Vrouwelijke introducees mogen gratis naar binnen, maar moeten wel iets drinken.

Plaets Royael is een heel gewone naam voor een herberg. Amsterdam heeft er nog minstens twee, in de Kalverstraat en aan de Overtoom.

Het gebouw ziet er nog grotendeels uit zoals in 1694. Tegenwoordig is het alleen in twee aparte huizen gesplitst. Daniël Stoopendael legt het oorspronkelijke gebouw in 1702 vast op een prent.

Cornelis Troost komt hier in 1742 wonen. Hij begint zijn loopbaan als acteur aan de Amsterdamse Stadsschouwburg, net als zijn moeder en zijn vrouw, actrice Susanna Maria van der Duyn.

In 1742 is Troost al jaren een zeer succesvolle schilder. Hij schildert belangrijke tijdgenoten, zoals arts en botanicus Herman Boerhaave.

Ook portretteert hij Isaac Sweers, hoofdschout van Amsterdam en bewindhebber van de VOC. Daarnaast maakt Troost zelfportretten.

Hij schildert ook voorstellingen op basis van toneelstukken, zoals 'De Spilpenning', ook bekend als 'Johanna en de Joodse kooplieden'.

Troost ontwikkelt een eigen satirische stijl. Daarmee geeft hij commentaar op de hogere klasse en zet hij haar leven te kijk.

Eind jaren 60 is het huis aan de Amstel er slecht aan toe en onbewoonbaar verklaard. Daarna wordt het gerestaureerd.

Amstel 268 heeft nog enkele oorspronkelijke details, zoals de gootsteen, de keukenkast en het plafond met vogeltjes in de hal.

De Magere Brug is één van de schilderachtigste plekken van de stad. De brug stamt uit 1691. Mogelijk ligt twintig jaar eerder al een noodbrug op dezelfde plek.

De brug verbindt de nieuwe stadswijk aan de overkant van de Amstel met de grachtengordel. Eigenlijk moet hier een grote, brede stenen brug komen, omdat de stad veel verkeer verwacht.

Na het Rampjaar 1672 valt de bouw van de nieuwe wijk helemaal stil. Daardoor is een dure stenen brug niet meer nodig.

De Magere Brug wordt van hout en is in het midden maar 3,5 meter breed. Daaraan dankt ze haar naam: de brug is veel magerder dan in de oorspronkelijke plannen.

Toch ontstaan door de eeuwen heen legendes over de naam, vaak met de gezusters Mager in de hoofdrol.

Volgens één verhaal woont de ene zus op de westoever en de andere op de oostoever. Ze laten een brug bouwen om elkaar sneller en makkelijker te bezoeken.

Een andere legende vertelt dat hun paarden aan de overkant staan en dat de zussen daarom de brug laten bouwen.

Omdat de Magere Brug van hout is, moet ze regelmatig worden opgeknapt of vervangen. In 1925 ontstaat daarover een felle discussie.

Sommige mensen willen alsnog een brede stenen brug. De stadsbeschermers winnen en de brug blijft van hout. De laatste grote opknapbeurt is in 2010.

Tot 1994 bedienen twee brugwachters de brug met de hand. Ze gebruiken hun lichaamsgewicht om haar weer dicht te laten vallen.

In die tijd rijden ook nog auto’s over de brug. Sinds 2003 is dat verboden.

Hier staat tot ver in de negentiende eeuw het waterproevershuisje. In dit huisje keurt de waterproever het drinkwater voor de stad.

Schuiten voeren het water vanuit de Vechtstreek aan. Pas na goedkeuring door de waterproever mag het de stad in.

In 1853 begint Amsterdam met de aanleg van een drinkwaterleiding. Tot die tijd moet schoon drinkwater uit de Vecht komen, want het grachtenwater is ondrinkbaar.

Op verschillende plekken in de stad wordt het water verkocht en in grote waterkelders bewaard. Een emmer kost in 1853 ongeveer twee cent.

De waterschuiten komen hier over de Amstel aan en worden door paarden voortgetrokken. Christiaan Andriessen schildert het waterproevershuisje verschillende keren.

Hij woont aan de overkant van de Amstel en heeft een uitstekend uitzicht op het huisje.

De Duif is de eerste openlijke rooms-katholieke kerk die na de gereformeerde machtsovername van 1578 in Amsterdam wordt gebouwd. Katholieken wachten daar ruim twee eeuwen op.

De kerk opent pas in 1796. Tot die tijd bezoeken de gelovigen schuilkerken. De eerste Duif is een eenvoudige zaalkerk met een koepeltje.

Halverwege de negentiende eeuw verdwijnen steeds meer beperkingen voor katholieken. Hun nieuwe status vraagt om een veel grotere kerk.

De gevel lijkt sterk op Il Gesù, de jezuïetenkerk in Rome. Boven in het fronton staat een vergulde duif.

In de jaren 70 besluit het bisdom de kerk te slopen. De gelovigen weigeren te vertrekken en houden gewoon diensten, de zogenoemde 'kraakmissen'.

Televisiepresentator Jos Brink, die om de hoek woont, leidt de diensten. In 1995 koopt het Amsterdams Monumentenfonds De Duif en laat het gebouw daarna restaureren.

In De Duif zijn nog altijd oecumenische kerkdiensten.